CÔNG TY ÉP KÝ “CAM KẾT KHÔNG ĐÓNG BHXH” ĐỂ TRẢ VÀO LƯƠNG: CÓ ĐÚNG LUẬT?

1. Tình huống pháp lý

Tháng 02/2026, chị Hoa được tuyển dụng vào làm nhân viên hành chính tại một công ty tư nhân ở Quảng Ninh với mức lương thỏa thuận là 8 triệu đồng/tháng. Khi ký hợp đồng lao động chính thức, bộ phận nhân sự của công ty có đưa cho chị Hoa một văn bản riêng gọi là “Bản cam kết tự nguyện không tham gia BHXH, BHYT, BHTN”.

Phía công ty giải thích rằng: Nếu chị Hoa ký vào bản cam kết này, công ty sẽ cộng trực tiếp số tiền đóng BHXH thuộc trách nhiệm của công ty (khoảng 21,5% mức lương) vào tiền lương hàng tháng để chị nhận tiền mặt cho “xông xênh”. Ngược lại, nếu chị không ký, công ty sẽ trừ tiền đóng bảo hiểm vào lương và chị Hoa sẽ thực nhận ít hơn. Vì đang cần tiền chi tiêu trước mắt và cũng được công ty giải thích là “tự nguyện”, chị Hoa đã đặt bút ký. Tuy nhiên, sau khi làm việc được một thời gian, chị Hoa lo lắng về quyền lợi thai sản và hưu trí sau này nên đã liên hệ Luật sư để hỏi: “Bản cam kết tự nguyện này của tôi có giá trị pháp lý không? Công ty làm như vậy có đúng luật không?”

2. Quy định pháp luật

Việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc không phải là một giao dịch dân sự thông thường để các bên có quyền “tự thỏa thuận” việc tham gia hay từ bỏ, mà đây là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc được điều chỉnh bởi Luật Lao động 2019 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Căn cứ Điểm a Khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thuộc đối tượng bắt buộc phải tham gia BHXH bắt buộc.

Căn cứ Khoản 2 Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người sử dụng lao động có trách nhiệm hằng tháng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc theo tỷ lệ quy định tính trên tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH của người lao động; đồng thời trích từ tiền lương của người lao động để đóng cùng một lúc vào quỹ BHXH.

Song song đó, Khoản 1 Điều 168 Bộ luật Lao động 2019 cũng nêu rõ người sử dụng lao động và người lao động phải tham gia BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN và được hưởng các chế độ theo quy định.

Qua đó, người lao động tham gia BHXH là quyền lợi được pháp luật ghi nhận và bảo vệ.

Về giá trị pháp lý của “Bản thỏa thuận”, căn cứ khoản 8 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Điều 17 Luật Lao động 2019, hành vi trốn đóng, chậm đóng BHXH bắt buộc, hoặc thỏa thuận để không đóng bảo hiểm là hành vi vi phạm pháp luật bị nghiêm cấm. Theo đó, thỏa thuận giữa người lao động và Công ty vi phạm điều cấm của luật nên sẽ không có hiệu lực áp dụng.

Với vụ việc này, để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, chị Hoa tiến hành các bước sau:

Bước 1: Trao đổi với Công ty về việc đóng BHXH, chị cần trao đổi rõ ràng về mức đóng cũng như các thông tin khác về bảo hiểm liên quan đến bản thân mình.

Bước 2: Trường hợp Công ty không đồng ý và tiếp tục không đóng BHXH theo Bản cam kết đã ký, chị Hoa thu thập các bằng chứng, tiến hành khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để xét xử theo đúng pháp luật.

Trong quá trình trên, chị Hoa có quyền mời Luật sư tham gia tư vấn chi tiết, hỗ trợ các công việc cụ thể như thu thập bằng chứng, đại diện theo ủy quyền làm việc với các bên liên quan.

3. Đánh giá

Dưới góc nhìn pháp lý, “Bản cam kết tự nguyện không tham gia BHXH” giữa chị Hoa và công ty hoàn toàn vô hiệu (không có giá trị pháp lý) ngay từ thời điểm ký kết. Lý do là nội dung của văn bản này đã vi phạm điều cấm của pháp luật.

Việc công ty lập luận rằng “người lao động tự nguyện” chỉ là cái bẫy chữ nghĩa nhằm trốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm của doanh nghiệp và đẩy hết rủi ro về phía người lao động. Dù công ty có chi trả thêm một khoản tiền mặt vào lương thay cho việc đóng bảo hiểm, hành vi này vẫn bị xác định là trốn đóng BHXH bắt buộc.

Nếu cơ quan Bảo hiểm xã hội hoặc Thanh tra Sở Nội vụ tiến hành thanh tra, công ty sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng BHXH bắt buộc tại thời điểm lập biên bản (theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động). Đồng thời, công ty bắt buộc phải khắc phục hậu quả bằng cách truy thu và đóng đầy đủ số tiền BHXH chậm đóng, trốn đóng cho chị Hoa.

4. Kết luận

Nhận thêm một khoản tiền mặt trước mắt để từ bỏ BHXH là một “món hời” ảo. Qua đó, người lao động sẽ phải đánh đổi bằng việc mất sạch các quyền lợi cốt lõi, dài hạn như: chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, trợ cấp thất nghiệp và đặc biệt là lương hưu khi về già.

Để bảo vệ quyền lợi của bản thân, người lao động luôn chủ động cập nhật quy định pháp luật cũng như tìm hiểu kỹ phúc lợi lao động trước khi vào làm việc ở bất kỳ nơi đâu.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!

Ân Quang – 28/05/2026

Nguồn: Bộ luật Lao động 2019, và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan

Zalo tư vấn pháp luật MIỄN PHÍ: https://zalo.me/0903208938