TÍNH PHÁP LÝ CỦA HỢP ĐỒNG HỢP TÁC KINH DOANH ĐỂ NÉ TRÁNH NGHĨA VỤ ĐÓNG BHXH VÀ XIN CẤP PHÙ HIỆU XE VẬN TẢI

1. Tình huống pháp lý

Công ty TNHH Vận tải X (gọi tắt là Công ty X) ký kết với các tài xế một văn bản có tên gọi là “Hợp đồng hợp tác kinh doanh”. Theo nội dung thỏa

thuận, tài xế tự chịu trách nhiệm về an toàn giao thông, Công ty X chỉ cung cấp ứng dụng điều xe và thu phí quản lý, các bên tự phân chia lợi nhuận. Do đó, Công ty X cho rằng đây là quan hệ hợp tác dân sự, công ty không phải làm thủ tục xin cấp phù hiệu xe kinh doanh vận tải cho phương tiện và không có nghĩa vụ đóng Bảo hiểm xã hội bắt buộc cho các tài xế này.

2. Quy định pháp luật

Hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe ô tô và việc thực hiện chính sách an sinh xã hội cho người lao động là hai lĩnh vực chịu sự quản lý nghiêm ngặt của Nhà nước thông qua hệ thống quy phạm pháp luật có tính bắt buộc. Việc các bên tự ý xác lập “Hợp đồng hợp tác kinh doanh” nhằm mục đích né tránh nghĩa vụ thuế, bảo hiểm và điều kiện kinh doanh là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Cụ thể, trong bản chất quan hệ lao động và nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc, mặc dù hai bên giao kết dưới tên gọi là hợp đồng hợp tác, nhưng nếu có các dấu hiệu về việc làm có trả công, có sự quản lý, điều hành thì bản chất vẫn là hợp đồng lao động.

Căn cứ khoản 1 Điều 11 Bộ luật Lao động 2019 quy định về tên gọi hợp đồng: “Trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động.”

Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định đối tượng bắt buộc tham gia: “Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.”

Qua đó, các tài xế được đóng BHXH theo luật định.

Mặt khác, Công ty X có trách nhiệm hằng tháng đóng BHXH bắt buộc và trích từ tiền lương của người lao động để đóng cùng một lúc vào quỹ căn cứ khoản 2 Điều 34 và Khoản 2 Điều 8 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Về điều kiện kinh doanh vận tải và nghĩa vụ cấp phù hiệu xe ô tô, việc điều hành phương tiện, lái xe hoặc quyết định giá cước để vận tải hành khách, hàng hóa nhằm mục đích sinh lợi được xác định là hoạt động kinh doanh vận tải, bắt buộc phải có Giấy phép và phù hiệu xe căn cứ khoản 5 Điều 56 Luật Đường bộ 2024.

Căn cứ khoản 1 Điều 57 Luật Đường bộ 2024, các đơn vị kinh doanh vận tải hành khách bắt buộc phải có Giấy phép kinh doanh vận tải bằng xe ô tô và phương tiện phải được cấp phù hiệu hoặc biển hiệu theo quy định của Chính phủ.

3. Đánh giá

Dưới góc nhìn pháp lý, bản chất của một mối quan hệ không được định đoạt bởi “tên gọi” mà các bên tự đặt trên giấy tờ, mà phải dựa vào thực tế vận hành của giao dịch đó. Việc Công ty X lập luận rằng “Hợp đồng hợp tác kinh doanh” giúp họ đứng ngoài các nghĩa vụ về lao động và giao thông đường bộ là một sự ngụy biện nhằm che giấu hành vi lạm dụng khoảng trống pháp lý. Dù cố tình khoác lên mình chiếc áo hợp tác dân sự, nhưng việc công ty nắm quyền điều hành phương tiện, phân chia cuốc xe thông qua ứng dụng độc quyền, quyết định giá cước và thu phí quản lý thực chất chính là biểu hiện rõ ràng nhất của sự quản lý, giám sát và phân phối tiền công lao động. Do đó, mô hình này hoàn toàn thỏa mãn các dấu hiệu cốt lõi của một hợp đồng lao động theo quy định của Bộ luật Lao động 2019 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Khi có tranh chấp xảy ra, cơ quan chức năng sẽ ngay lập tức phủ quyết tư cách đối tác để tuyên bố đây là quan hệ lao động, buộc Công ty X phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ truy thu, đóng bù bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế, đồng thời đối mặt với các chế tài hành chính nghiêm khắc về hành vi trốn đóng bảo hiểm.

Mặt khác, đối với lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ, việc Công ty X tự ý cắt giảm thủ tục xin cấp phù hiệu “XE HỢP ĐỒNG” cho các tài xế là hành vi vi phạm trực diện điều kiện kinh doanh vận tải. Theo quy định của Luật Đường bộ 2024, một khi doanh nghiệp đã tham gia vào công đoạn điều hành phương tiện hoặc quyết định giá cước nhằm mục đích sinh lợi thì bắt buộc phải vận hành dưới tư cách một đơn vị kinh doanh vận tải có giấy phép. Việc Công ty X đẩy toàn bộ trách nhiệm pháp lý và rủi ro giao thông cho tài xế tự gánh chịu dưới danh nghĩa cá nhân, trong khi công ty vẫn thu lợi từ nền tảng công nghệ, không chỉ cấu thành lỗi lạm quyền mà còn trực tiếp đe dọa đến công tác quản lý an toàn giao thông của cơ quan nhà nước. Các phương tiện tham gia mô hình này nếu không có phù hiệu hợp pháp sẽ bị coi là hoạt động “xe dù”, dẫn đến việc cả tài xế và doanh nghiệp đều sẽ bị xử phạt nặng theo các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.

4. Kết luận

Sự xuất hiện của các mô hình kinh tế chia sẻ và ứng dụng công nghệ vận tải đòi hỏi một tư duy pháp lý minh bạch, sòng phẳng, thay vì tận dụng câu chữ để né tránh trách nhiệm an sinh của người lao động. Bản hợp đồng hợp tác kinh doanh mà Công ty X thiết lập với các tài xế thực chất là một chiếc bẫy pháp lý chuyển dịch rủi ro, tước bỏ đi các quyền lợi cốt lõi về thai sản, ốm đau, tai nạn lao động và lương hưu của người trực tiếp tạo ra doanh thu.

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước các mô hình quản lý lạm quyền, người lao động cần nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không đặt bút ký vào các văn bản bản cam kết từ bỏ quyền lợi bảo hiểm xã hội hoặc các điều khoản mập mờ về nghĩa vụ xin cấp phù hiệu xe. Trong trường hợp phát hiện doanh nghiệp có dấu hiệu trốn tránh nghĩa vụ pháp định, tài xế cần chủ động lưu trữ các bằng chứng lịch sử chuyến xe, bảng phân chia thu nhập trên ứng dụng và phối hợp tập hợp ý kiến để kiến nghị lên Sở Lao động – Thương binh và Xã hội hoặc Sở Giao thông vận tải nơi doanh nghiệp đặt trụ sở để yêu cầu thanh tra, xử lý. Sự kiên quyết, rõ ràng và tuân thủ đúng các hành lang pháp lý mới là giải pháp bền vững giúp bảo đảm an toàn tài sản, tính mạng cho tài xế và duy trì trật tự an toàn cho toàn xã hội.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!