CON KHÔNG TRỰC TIẾP CHĂM SÓC CHA MẸ LÚC BỆNH TẬT CÓ ĐƯỢC HƯỞNG DI SẢN THỪA KẾ KHÔNG?

1. Tình huống pháp lý

Gia đình ông Trần Văn E có hai người con là anh Trần Văn M và anh Trần Văn N. Khi ông E tuổi cao sức yếu và mắc bệnh hiểm nghèo, anh M là người trực tiếp ở cạnh phụng dưỡng, đưa đi khám chữa bệnh và chi trả toàn bộ viện phí cũng như chi phí sinh hoạt hàng ngày. Ngược lại, anh N do làm ăn xa và có mâu thuẫn gia đình nên hoàn toàn không về thăm nom, không tham gia chăm sóc hay đóng góp tài chính để nuôi dưỡng cha trong suốt thời gian ông ốm đau. Sau khi ông E qua đời mà không để lại di chúc, anh M cho rằng anh N đã bỏ mặc, không thực hiện nghĩa vụ làm con nên không có quyền hưởng phân chia di sản thừa kế là căn nhà và thửa đất do ông E đứng tên.

Theo đó, giữa hai anh em phát sinh tranh chấp về quyền hưởng thừa kế.

2. Quy định pháp luật

Căn cứ Điều 649 và Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp người để lại di sản không lập di chúc thì di sản thừa kế sẽ được chia theo pháp luật. Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Các thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau mà không phụ thuộc vào công sức đóng góp hay mức độ chăm sóc người để lại di sản, trừ trường hợp bị mất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Về các trường hợp không được quyền hưởng di sản, điểm b khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản sẽ không được quyền hưởng di sản thừa kế. Tuy nhiên, nghĩa vụ nuôi dưỡng chỉ bắt buộc đặt ra khi cha mẹ không có khả năng lao động, không có tài sản để tự nuôi mình và có yêu cầu cấp dưỡng theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Việc một người con không trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng do điều kiện hoàn cảnh riêng nhưng người cha vẫn có tài sản, tự chủ tài chính hoặc không có văn bản/yêu cầu cấp dưỡng chính thức thì chưa đủ căn cứ pháp lý để kết luận người con đó “vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng”.

Tuy nhiên, đối với công sức chăm sóc, nuôi dưỡng và các khoản chi phí thực tế mà người con trực tiếp phụng dưỡng đã bỏ ra, Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thứ tự ưu tiên thanh toán nghĩa vụ tài sản và các chi phí liên quan đến di sản. Theo đó, chi phí hợp lý cho việc nuôi dưỡng, chăm sóc, chữa bệnh cho người để lại di sản trước khi chết và chi phí mai táng sẽ được ưu tiên thanh toán trừ trực tiếp vào khối di sản trước khi thực hiện việc chia thừa kế cho các đồng thừa kế.

3. Đánh giá

Dưới góc nhìn pháp lý, pháp luật hiện hành có sự phân định rành rọt giữa nghĩa vụ đạo đức và điều kiện hưởng thừa kế theo pháp luật. Việc chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ khi già yếu, ốm đau là nghĩa vụ đạo đức và nghĩa vụ pháp lý cao quý của người con. Tuy nhiên, việc một người con không trực tiếp chăm sóc cha mẹ không tự động làm mất đi quyền thừa kế tài sản của người đó, trừ khi thuộc các trường hợp tước quyền thừa kế nghiêm ngặt tại Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 hoặc bị người để lại di sản truất quyền thừa kế bằng một bản di chúc hợp pháp.

Mặc dù vậy, quy định pháp luật vẫn bảo đảm sự công bằng đối với người con có công sức đóng góp và trực tiếp chăm sóc. Việc cho phép khấu trừ toàn bộ các chi phí chữa bệnh, nuôi dưỡng và mai táng ra khỏi khối di sản trước khi chia giúp bảo vệ quyền lợi tài chính chính đáng cho người trực tiếp gánh vác trách nhiệm, tránh tình trạng những người không đóng góp lại được hưởng trọn vẹn phần tài sản tương đương.

4. Kết luận

Đối với tranh chấp di sản thừa kế giữa anh Trần Văn M và anh Trần Văn N, việc anh N không trực tiếp chăm sóc ông E lúc bệnh tật chưa đủ căn cứ để tước quyền hưởng thừa kế theo pháp luật của anh N. Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người trực tiếp nuôi dưỡng và giải quyết dứt điểm tranh chấp, anh M thực hiện theo tiến trình 3 bước pháp lý sau:

Bước 1: Anh M tiến hành thu thập, tổng hợp toàn bộ các chứng từ, hóa đơn viện phí, đơn thuốc, biên lai chi tiêu và xác nhận của chính quyền địa phương/bệnh viện về việc trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc ông E trước khi chết để xác định tổng chi phí phụng dưỡng và mai táng.

Bước 2: Các đồng thừa kế tổ chức họp mặt thương lượng về việc trích toàn bộ khoản chi phí chăm sóc, chữa bệnh và mai táng từ khối di sản để hoàn trả lại cho anh M; phần giá trị di sản còn lại mới tiến hành phân chia đều cho các thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Bước 3: Trường hợp các bên không thể thỏa thuận phân chia, anh M có quyền nộp đơn khởi kiện chia di sản thừa kế tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có bất động sản. Tòa án sẽ xem xét trừ các chi phí thực tế cho anh M trước, sau đó mới chia phần di sản còn lại theo đúng quy định của pháp luật.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!

Ân Quang – 27/08/2026

Nguồn: Bộ luật Dân sự 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

Zalo tư vấn pháp luật MIỄN PHÍ: https://zalo.me/0903208938