HÀNG XÓM XÂY NHÀ LẤN ĐẤT: NÊN ĐÒI LẠI ĐẤT HAY NHẬN TIỀN BỒI THƯỜNG?

Trong các vụ án tranh chấp ranh giới, tình huống “trớ trêu” nhất là khi người chủ đất phát hiện ra hàng xóm đã xây tường, thậm chí là nhà kiên cố lấn sang đất của mình từ vài centimet đến vài mét. Lúc này, mâu thuẫn không chỉ dừng lại ở việc xác định lại ranh giới mà còn là việc xử lý khối tài sản đã hình thành trên phần đất lấn chiếm đó. Buộc tháo dỡ thì gây lãng phí tài sản xã hội và căng thẳng cực độ, nhưng nếu bỏ qua thì chủ đất lại chịu thiệt thòi quyền lợi lâu dài. Vậy đâu là giải pháp vẹn cả đôi đường?

1. Thực trạng: Khi “sự đã rồi”

Nhiều trường hợp do chủ đất ở xa, không trông coi hoặc do lúc hàng xóm xây dựng không thực hiện đo đạc kỹ lưỡng, đến khi công trình hoàn thiện mới phát hiện ra ranh giới bị dịch chuyển.

Lúc này, người vi phạm thường đưa ra các lý do như: “Tôi lỡ xây rồi”, “Do thợ xây nhầm”, hoặc “Sẽ đền bù cho anh/chị bằng tiền”. Tuy nhiên, việc chấp nhận tiền đền bù hay quyết liệt đòi lại đất là một quyết định pháp lý quan trọng, ảnh hưởng đến hình dáng thửa đất và giá trị chuyển nhượng sau này của bạn.

2. Các phương án giải quyết theo quy định pháp luật

Căn cứ vào Luật Đất đai 2024 và Bộ luật Dân sự 2015, việc xử lý tranh chấp ranh giới do xây dựng lấn chiếm được thực hiện ưu tiên từ thương lượng tự nguyện đến phán quyết của Tòa án:

– Thương lượng, hòa giải để đòi lại diện tích bị lấn chiếm

Đây là phương thức ưu tiên hàng đầu trong các quan hệ dân sự, giúp giải quyết nhanh chóng và giữ gìn tình nghĩa hàng xóm.

Căn cứ khoản 1 Điều 235 Luật Đất đai năm 2024, nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hòa giải ở cơ sở. Theo đó, trước tiên người bị lấn chiếm đất có thể thương lượng, tự hòa giải để giải quyết vụ việc.

Trường hợp hai bên không thể tự thương lượng, thỏa thuận có thể làm đơn yêu cầu hòa giải gửi đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp để tiến hành hòa giải (căn cứ theo khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai năm 2024).

Ảnh minh họa

+ Nếu hòa giải thành: Thực hiện theo kết quả hòa giải. Trường hợp lấy lại được đất bị lấn chiếm và có thay đổi hiện trạng về ranh giới đất thì Ủy ban nhân dân cấp xã gửi biên bản hòa giải đến Phòng Tài nguyên và Môi trường để sửa lại ranh giới.

+ Nếu hòa giải không thành: Người bị lấn chiếm đất có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có đất đang tranh chấp để giải quyết (theo khoản 1 Điều 236 Luật Đất đai năm 2024).

– Khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền

Đây là phương án cuối cùng khi các bên không đạt được tiếng nói chung thông qua thương lượng và hòa giải.

3. Các bước xử lý để bảo vệ quyền lợi

Căn cứ theo Luật Đất đai 2024, nếu bạn rơi vào tình huống này, hãy thực hiện ngay các bước sau để tránh mất quyền lợi:

– Lập biên bản hiện trạng ngay lập tức: Việc ghi nhận hiện trạng tại thời điểm phát hiện tranh chấp là cơ sở quan trọng nhất để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét giải quyết sau này.

– Gửi đơn ngăn chặn khẩn cấp: Trong trường hợp hành vi xây dựng đang diễn ra, người bị lấn chiếm đất có quyền yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương áp dụng các biện pháp hành chính tạm thời. Đây là bước quan trọng nhất để ngăn chặn thiệt hại mở rộng.

– Thương lượng, hòa giải đòi lại phần diện tích đất bị lấn chiếm: Nếu hòa giải không thành: Người bị lấn chiếm đất có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền để giải quyết.

4. Kết luận

Xử lý công trình lấn chiếm ranh giới là bài toán cân não giữa “lý” và “tình”. Dù lựa chọn phương án đòi lại nguyên trạng diện tích đất hay chấp nhận bồi thường, điều quan trọng nhất là mọi thỏa thuận phải dựa trên sự tự nguyện và được pháp luật ghi nhận. Sự hiểu biết về quyền sở hữu đất đai và các quy định về bồi thường sẽ giúp bạn có vị thế tốt hơn khi đàm phán với hàng xóm, đảm bảo rằng dù giữ đất hay nhận tiền, quyền lợi của bạn vẫn được thực thi công bằng nhất.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Bắc Dương về xử lý công trình lấn chiếm ranh giới. Nếu Quý độc giả đang gặp khó khăn khi hàng xóm xây nhà lấn đất, hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn phương án đòi lại quyền lợi tối ưu.

Trân trọng cảm ơn!