Trách nhiệm pháp lý của hành vi giết người nhằm trục lợi tiền bảo hiểm

Bảo hiểm nhân thọ là hợp đồng giữa chủ hợp đồng bảo hiểm và công ty bảo hiểm, trong đó công ty bảo hiểm cam kết sẽ trả cho người thụ hưởng một khoản tiền, khi cái chết của một người được bảo hiểm xảy ra.

Trong thực tiễn, có một số trường hợp cá nhân cố ý gây ra cái chết cho người khác (thường là người thân hoặc người có quan hệ hợp đồng bảo hiểm) với mục đích chiếm đoạt tiền bảo hiểm nhân thọ hoặc bảo hiểm tai nạn. Đây là hành vi đặc biệt nguy hiểm cho xã hội, không chỉ xâm phạm đến tính mạng con người mà còn xâm phạm trật tự an toàn xã hội và hệ thống tài chính – bảo hiểm.

Hành vi này có thể bị xử lý nghiêm khắc theo pháp luật hình sự và dân sự, đồng thời bị tước quyền hưởng bảo hiểm theo quy định pháp luật về kinh doanh bảo hiểm.

1.Trách nhiệm hình sự

1.1. Trách nhiệm pháp lý đối với hành vi phạm tội

Theo điểm q khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định về tội giết người như sau:

“1. Người nào giết người thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình:

…
q. Vì động cơ đê hèn;
…”

Qua đó, Trong trường hợp giết người nhằm trục lợi bảo hiểm, động cơ thực hiện hành vi là chiếm đoạt tiền bảo hiểm, vì vậy đây được xem là “động cơ đê hèn”. Hành vi này cấu thành tội giết người có tình tiết tăng nặng, với hình phạt nghiêm khắc nhất là tử hình.

Ngoài ra đối tượng thực hiện hành vi còn phải chịu trách nhiệm đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (nếu có hành vi gian dối với doanh nghiệp bảo hiểm) theo quy định tại Điều 174 Bộ luật hình sự 2015.

“1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng trở lên… thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.”

Nếu sau khi gây án, người phạm tội sử dụng thông tin gian dối để yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm chi trả tiền bảo hiểm, hành vi này có thể đồng thời cấu thành tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, với mức hình phạt tùy theo giá trị tài sản bị chiếm đoạt theo khoản 3, 4, 5 Điều 174 có thể lên đến 20 năm tù.

1.2. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự

Ngoài cấu thành tội giết người, hành vi còn có thể bị áp dụng các tình tiết tăng nặng theo Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 như:

– Phạm tội có tổ chức (nếu có đồng phạm, có sự phân công vai trò);

– Phạm tội vì động cơ đê hèn;

– Có tính chất côn đồ…

2. Trách nhiệm dân sự

Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 39 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2000, sửa đổi 2010:

“Doanh nghiệp bảo hiểm không phải trả tiền bảo hiểm trong các trường hợp sau đây:

…
d) Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng có hành vi cố ý gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ của người được bảo hiểm.”

Ngoài ra, theo Điều 80 Bộ luật Dân sự 2015:

“Người có hành vi cố ý xâm phạm tính mạng của người để được hưởng thừa kế thì không được hưởng di sản của người đó.”

Căn cứ pháp lý bổ sung Theo khoản 3 Điều 19 Thông tư 50/2017/TT-BTC hướng dẫn thi hành Nghị định 73/2016/NĐ-CP về bảo hiểm quy định:

“Doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm từ chối chi trả trong trường hợp bên mua bảo hiểm có hành vi gian dối, giả mạo hồ sơ.”

Theo đó, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền từ chối chi trả bảo hiểm nếu xác định có hành vi gian lận hoặc phạm tội của bên mua bảo hiểm.

Như vậy, người phạm tội sẽ không được hưởng bất kỳ khoản tiền bảo hiểm nào, kể cả khi người này là người thụ hưởng hợp pháp trong hợp đồng bảo hiểm. Các người thụ hưởng khác (nếu có) vẫn có thể được xem xét nhận phần bảo hiểm theo thỏa thuận hoặc theo pháp luật.

Đối với hành vi có gây ra thiệt hại thì đối tượng thực hiện hành vi phải bồi thường nhằm khắc phục hậu quả theo quy định tại khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015:

“1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.”

3. Kết luận

Hành vi giết người nhằm mục đích trục lợi tiền bảo hiểm không những phải chịu trách nhiệm dân sự, không được nhận tiền bảo hiểm mà còn phải chịu trách nhiệm hình sự với hình phạt cao nhất là tử hình.

Từ những phân tích trên, người dân cần ý thức rõ hậu quả pháp lý nghiêm trọng của hành vi này, đồng thời các doanh nghiệp bảo hiểm cũng cần có quy trình kiểm tra, xác minh và ngăn ngừa rủi ro đạo đức trong hoạt động kinh doanh nhằm xóa bỏ những hệ quả đáng tiếc có thể xảy ra.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Bắc Dương về Trách nhiệm pháp lý của hành vi giết người nhằm trục lợi tiền bảo hiểm theo quy định pháp luật. Nếu có nhu cầu tư vấn, thực hiện các thủ tục pháp lý, Quý độc giả có thể liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ.

Nguyễn Quang Vinh – 10/4/2025

Căn cứ pháp lý: Bộ luật Hình sự 2015, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2000, Thông tư 50/2017/TT-BTC, và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan khác.

>>>>> Tham khảo thêm: https://luatbacduong.com/di-chuc-mieng-phai-lam-sao-de-co-gia-tri-phap-ly/