VAY TIỀN KHÔNG TRẢ ĐƯỢC: CHỈ LÀ TRANH CHẤP DÂN SỰ HAY CÓ NGUY CƠ BỊ KHỞI TỐ HÌNH SỰ?

Trong cuộc sống đời thường, việc vay mượn tiền bạc để làm ăn kinh doanh hay giải quyết công việc đột xuất là giao dịch diễn ra hết sức phổ biến. Tuy nhiên, khi gặp khó khăn, việc vỡ nợ, mất khả năng thanh toán xảy ra cũng rất nhiều. Lúc này, ranh giới giữa một bên là “con nợ” chỉ phải chịu trách nhiệm dân sự và một bên là “bị can” trong một vụ án hình sự trở nên vô cùng mong manh. Vậy dưới góc độ pháp luật Hình sự, hành vi vay tiền không trả khi nào sẽ biến thành một bản án tù giam?

1. Thực trạng: Khi áp lực nợ nần dẫn đến những quyết định sai lầm

Hầu hết các vụ án hình sự liên quan đến nợ nần đều xuất phát từ những giao dịch dân sự hoàn toàn hợp pháp ban đầu. Người đi vay thực sự có nhu cầu mượn tiền và người cho vay cũng tự nguyện giao tài sản dựa trên sự tin tưởng hoặc có giấy viết tay làm bằng chứng.

Tuy nhiên, khi làm ăn thua lỗ hoặc không có tiền trả nợ, trước sự thúc ép, đe dọa của chủ nợ, nhiều người đi vay đã chọn cách xử lý sai lầm như: Tắt nguồn điện thoại, khóa Facebook, mạng xã hội, bỏ trốn khỏi địa phương hoặc viết giấy cam kết giả để khất nợ. Họ không lường trước được rằng, chính những hành vi “trốn tránh” hoặc “gian dối” này đã vô tình cấu thành các yếu tố của một tội danh hình sự nguy hiểm, biến một món nợ dân sự thành con đường dẫn tới vòng lao lý.

2. Các rủi ro pháp lý theo quy định pháp luật

Căn cứ vào Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), để xác định một hành vi vỡ nợ có phạm tội hay không, và nếu phạm tội thì thuộc tội danh nào, cơ quan tố tụng sẽ bóc tách dựa trên hai tội danh cốt lõi sau:

– Tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174): Đây là trường hợp người đi vay đã có ý thức muốn chiếm đoạt tiền của nạn nhân ngay từ đầu. Để đạt được mục đích, họ sử dụng thủ đoạn gian dối khiến chủ nợ tin tưởng mà giao tiền.

Dấu hiệu: Đưa ra các thông tin giả mạo như: Bịa đặt ra dự án kinh doanh ma, làm giả sổ đỏ/giấy tờ tài sản để thế chấp, nói dối cần tiền lo hậu sự hoặc chữa bệnh… nhưng thực chất sau khi nhận được tiền liền dùng vào việc khác hoặc tẩu tán ngay.

Mức hình phạt: Chỉ cần số tiền chiếm đoạt từ 2 triệu đồng trở lên đã bị xử lý hình sự. Nếu số tiền lên đến từ 500 triệu đồng trở lên, khung hình phạt áp dụng là từ 12 năm đến 20 năm tù hoặc Tù chung thân.

Ảnh minh họa

– Tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175): Khác với lừa đảo, ở tội danh này, mối quan hệ vay mượn ban đầu hoàn toàn ngay tình, hợp pháp dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau. Ý định chiếm đoạt tài sản chỉ phát sinh sau khi đã nhận được tiền một cách hợp pháp.

Dấu hiệu: Đến hạn trả nợ, dù có điều kiện nhưng cố tình không trả; hoặc dùng thủ đoạn gian dối để quỵt nợ; hoặc sử dụng tiền vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến mất khả năng hoàn trả; hoặc bỏ trốn khỏi nơi cư trú nhằm trốn tránh nghĩa vụ.

Mức hình phạt: Số tiền cấu thành tội phạm là từ 4 triệu đồng trở lên, với khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù giam.

Lưu ý trường hợp Dân sự (Không bị xử lý hình sự): Nếu người đi vay chứng minh được mình hoàn toàn ngay tình, việc không trả được nợ hoàn toàn là do khách quan (làm ăn thua lỗ có sổ sách, gặp tai nạn rủi ro, thiên tai…), đồng thời không bỏ trốn, vẫn giữ liên lạc và cam kết tìm phương án trả nợ dần, thì đây hoàn toàn là tranh chấp dân sự. Cơ quan Công an sẽ hướng dẫn các bên khởi kiện ra Tòa án nhân dân để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự, người đi vay sẽ không bị bắt giữ.

3. Kết luận

Nếu bạn hoặc người thân đang rơi vào khủng hoảng nợ nần hãy bình tĩnh thực hiện các điều sau để không đưa bản thân lấn vào pháp luật Hình sự:

– Tuyệt đối không bỏ trốn, giữ liên lạc minh bạch: Đây là nguyên tắc sống còn. Kể cả khi bị chủ nợ đòi gắt gao, hãy chủ động đối thoại. Sự hiện diện và thái độ hợp tác của bạn tại địa phương là bằng chứng đanh thép nhất chứng minh bạn không có ý định bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản – loại bỏ hoàn toàn yếu tố cấu thành tội phạm của Điều 175.

– Lên phương án trả nợ rõ ràng: Hãy lên kế hoạch để trả dần số nợ (ví dụ mỗi tháng trả một khoản nhỏ tùy năng lực). Việc thể hiện ý chí muốn trả nợ bằng văn bản sẽ giữ vụ việc nằm nguyên trong phạm vi tranh chấp dân sự.

– Minh bạch dòng tiền và mục đích sử dụng: Chuẩn bị sẵn các hóa đơn, chứng từ chứng minh số tiền vay được đã được dùng đúng vào việc làm ăn, mua bán hợp pháp.

Trong quan hệ vay mượn, “nợ tiền” chỉ là gánh nặng về tài chính, nhưng “trốn nợ” sẽ trở thành vấn đề vi phạm pháp luật. Sự bướng bỉnh, thái độ thách thức hoặc hành vi cắt liên lạc trốn chạy không giúp món nợ biến mất, mà chỉ tự biến mình từ con nợ tội nghiệp thành tội phạm hình sự. Việc thượng tôn pháp luật, chủ động đối mặt và có sự tham vấn kịp thời từ Luật sư sẽ là giải pháp tối ưu nhất để bạn vừa bảo vệ được sự an toàn pháp lý của bản thân, vừa tìm ra lối thoát nhân văn cho các cuộc khủng hoảng tài chính.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Bắc Dương về ranh giới pháp lý giữa nợ dân sự và tội chiếm đoạt tài sản. Nếu Quý độc giả đang gặp khủng hoảng nợ nần, bị chủ nợ làm đơn tố giác hoặc cần Luật sư đại diện tham gia đàm phán cơ cấu lại nợ, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được hỗ trợ phương án an toàn nhất.

Trân trọng cảm ơn!