PHẠT TIỀN, TRỪ LƯƠNG NGƯỜI LAO ĐỘNG: TỪ QUYỀN LỰC ĐẾN VI PHẠM PHÁP LUẬT

PHẠT TIỀN, TRỪ LƯƠNG NGƯỜI LAO ĐỘNG: TỪ QUYỀN LỰC ĐẾN VI PHẠM PHÁP LUẬT

Trong quan hệ lao động, tiền lương không chỉ là thu nhập để duy trì cuộc sống của người lao động mà còn là thước đo giá trị sức lao động được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Tuy nhiên, một thực tế phổ biến hiện nay là nhiều chủ doanh nghiệp xem việc “đánh vào kinh tế” là biện pháp hữu hiệu nhất để thiết lập kỷ luật. Những quy định như “đi muộn phạt 50k”, “quên tắt điện phạt 100k” hay “làm sai trừ lương” xuất hiện nhan nhản.

1. THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN

Trên thực tế, tại nhiều công ty việc phạt tiền diễn ra công khai và được “luật hóa” trong nội quy nội bộ mà không biết việc này là trái quy định pháp luật. Doanh nghiệp thường thiết lập một “Menu phạt” chi tiết: từ những lỗi nhỏ (đi trễ, quên thẻ, trang phục) đến lỗi chuyên môn. Số tiền phạt này thường bị trừ trực tiếp vào kỳ lương cuối tháng hoặc buộc nhân viên nộp tiền mặt vào các quỹ tự phát như “Quỹ công đoàn”, “Quỹ đời sống” một cách cưỡng ép. Đáng lo ngại hơn, nhiều nơi còn áp dụng hình thức phạt trừ lương tùy tiện khi nhân viên mắc lỗi mà không thông qua bất kỳ quy trình xử lý kỷ luật bài bản nào.

Nguyên nhân trên xuất phát từ cả phía người sử dụng lao động và người lao động. Nhiều doanh nghiệp vì tư duy quản trị muốn “đi đường tắt” để đạt hiệu quả răn đe tức thì nên đã cố tình bỏ qua quy trình xử lý kỷ luật phức tạp theo luật định, thay vào đó áp dụng các biện pháp phạt tiền theo “luật riêng”. Ở chiều ngược lại, không ít người lao động do áp lực sinh kế và tâm lý e ngại vị thế “thấp cổ bé họng” nên thường chọn cách im lặng và chấp nhận nộp phạt dẫn đến sự thỏa hiệp mang tính cưỡng ép trong quan hệ lao động.

2. HẬU QUẢ PHÁP LÝ

Dưới góc độ pháp lý, hành vi phạt tiền để răn đe nhân viên bị liệt vào danh sách các hành vi bị nghiêm cấm khi xử lý kỷ luật lao động.

Theo khoản 2 Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 quy định về “Các hành vi bị nghiêm cấm khi xử lý kỷ luật lao động” như sau:

“Điều 127. Các hành vi bị nghiêm cấm khi xử lý kỷ luật lao động

[…]

2. Phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động.”

Như vậy, việc doanh nghiệp tự ý phạt tiền nhân viên là hoàn toàn trái pháp luật, xâm phạm trực tiếp đến quyền tài sản và thu nhập hợp pháp của người lao động

Ngoài ra, tại điểm b khoản 3 Điều 19 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, hành vi “Phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động” sẽ bị xử phạt như sau:

“3. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động khi có một trong các hành vi sau đây:

[…]

b) Dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động;

[…]”

Như vậy, theo quy định trên doanh nghiệp còn bị xử phạt hành chính khi thực hiện hành vi tùy ý phạt tiền của người lao động. Hơn nữa, doanh nghiệp buộc phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả: Trả lại số tiền đã thu hoặc trả đủ tiền lương cho người lao động, kèm theo khoản tiền lãi của số tiền lương chậm trả/trả thiếu theo điểm b Khoản 4 Điều 19 Nghị định này.

3. KẾT LUẬN

Phạt tiền, trừ lương người lao động là hành vi bị pháp luật lao động nghiêm cấm và tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn cho doanh nghiệp. Tiền lương là quyền tài sản được bảo vệ, không thể dùng làm công cụ răn đe tùy tiện.

Đối với doanh nghiệp, thay vì “đánh vào lương”, cần quản trị kỷ luật bằng các biện pháp hợp pháp như đánh giá hiệu suất, điều chỉnh tiền thưởng và áp dụng đúng trình tự xử lý kỷ luật theo quy định. Đây là cách vừa bảo đảm hiệu quả quản lý, vừa tránh vi phạm pháp luật.

Đối với người lao động, cần nhận thức rõ rằng lương không phải khoản có thể bị cắt giảm tùy ý. Khi bị phạt tiền hoặc trừ lương trái quy định, người lao động có quyền từ chối, khiếu nại và yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Bắc Dương về vấn đề Phạt tiền, trừ lương người lao động. Trường hợp Quý độc giả có nhu cầu tư vấn chuyên sâu hoặc hỗ trợ thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan đến lao động, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời và hiệu quả.

Nguyễn Ngọc Khang – 23/01/2026

Cơ sở pháp lý: Bộ luật Lao động 2019, Nghị định 12/2022/NĐ-CP và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

Nhóm Zalo hỗ trợ Tư vấn miễn phí:https://zalo.me/g/ybdtzv862