Chúc mừng ngày truyền thống Toà án nhân dân Việt Nam 13 tháng 9

Ngày 13/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 33C-SL thiết lập các Toà án quân sự, đánh dấu sự ra đời của hệ thống Toà án nhân dân ngày nay. Theo quy định của Sắc lệnh nói trên, Toà án quân sự ở Bắc bộ tổ chức tại: Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên, Ninh Bình; ở Trung bộ tại các địa phương: Quảng Ngãi, Vinh, Huế; ở Nam bộ gồm: Sài Gòn, Mỹ Tho. Các Toà án quân sự được thành lập có nhiệm vụ “Xét xử tất cả các người nào phạm vào một việc gì có phương hại đến nền độc lập của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà”.

Toà Thượng Thẩm Sài Gòn (nay là TAND TP. HCM) do Pháp xây dựng vào thế kỷ XIX

Ngày 24/1/1946, Chủ tịch Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đã ban hành Sắc lệnh số 13-SL về tổ chức các Toà án và các ngạch Thẩm phán. Đây là Sắc lệnh đầu tiên quy định đầy đủ về hệ thống tổ chức, thẩm quyền giải quyết các tranh chấp, việc xử phạt vi cảnh ở cơ sở và quy định tiêu chuẩn, nhiệm vụ, quyền hạn của các ngạch Thẩm phán.

Hệ thống Toà án sau này được đổi tên thành Toà án nhân dân gồm: các Toà án sơ cấp (quận, phủ, huyện, châu), các Toà án đệ nhị cấp (ở cấp tỉnh) và ba Toà Thượng thẩm (ở Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ). Trong thời gian từ năm 1946 đến năm 1954 là thời kỳ đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược và can thiệp Mỹ, để đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn này, hệ thống các Toà án còn bao gồm các Toà án binh, được thành lập theo Sắc lệnh số 163 ngày 23/6/1946 và các Toà án nhân dân đặc biệt ở những nơi cải cách ruộng đất, được thành lập theo Sắc lệnh số 150 ngày 12/4/1953.

Ngày 14/7/1960, Quốc hội đã thông qua Luật Tổ chức Toà án nhân dân. Hệ thống các Toà án được tổ chức từ trung ương đến địa phương bao gồm: Toà án nhân dân tối cao, các Toà án nhân dân địa phương (Toà án nhân dân cấp tỉnh, Toà án nhân dân cấp huyện; Toà án nhân dân ở các khu tự trị) và các Toà án quân sự (trong đó, Toà án quân sự cấp cao thuộc Toà án nhân dân tối cao).

Trải qua công cuộc kháng chiến giành độc lập, thống nhất và phát triển Tổ quốc, hệ thống Toà án nhân dân ngày một trưởng thành. Luật Tổ chức Toà án nhân dân 2024 mới được ban hành quy định “Ngày truyền thống Tòa án nhân dân là ngày 13 tháng 9 hằng năm.” theo Điều 22.

Chánh án Nguyễn Hoà Bình cùng Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao

Với vị trí quan trọng trong ngành tư pháp nói riêng và hệ thống chính trị nói chung, Tòa án nhân dân thực hiện các nhiệm vụ sau (căn cứ Điều 3 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024):

“1. Tòa án nhân dân thực hiện quyền tư pháp bao gồm quyền xét xử, quyết định về các tranh chấp, vi phạm pháp luật, về những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền, nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của luật; bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử.

2. Khi thực hiện quyền tư pháp, Tòa án nhân dân có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

a) Xét xử, giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự (gồm vụ án dân sự và việc dân sự), vụ việc phá sản và vụ án, vụ việc khác theo quy định của pháp luật;

b) Giải quyết, xét xử vi phạm hành chính theo quy định của luật;

c) Quyết định những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của luật;

d) Phát hiện, kiến nghị về tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật trong xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc theo quy định của luật;

đ) Giải thích áp dụng pháp luật trong xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc;

e) Tổng kết thực tiễn xét xử, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử; phát triển án lệ;

g) Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn về thi hành án theo quy định của luật;

h) Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.”

Đặc biệt, để thực hiện nhiệm vụ nêu trên, Toà án nhân dân hoạt động theo nguyên tắc sau:

“Điều 5. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân

1. Độc lập theo thẩm quyền xét xử.

2. Bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật và Tòa án.

3. Thực hiện quyền tư pháp kịp thời, công bằng, công khai, vô tư, khách quan.

4. Chế độ xét xử sơ thẩm, phúc thẩm được bảo đảm.

5. Thực hiện chế độ xét xử sơ thẩm có Hội thẩm tham gia, trừ trường hợp xét xử theo thủ tục rút gọn.

6. Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.

7. Tòa án nhân dân xét xử tập thể và quyết định theo đa số, trừ trường hợp xét xử theo thủ tục rút gọn.

8. Tranh tụng trong xét xử được bảo đảm.

9. Bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo, quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự.

10. Tòa án chịu sự giám sát của Nhân dân, Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận.” (Luật Tổ chức Toà án nhân dân 2024)

Lễ Khánh thành Toà án nhân dân tối cao ngày 28/10/2020

Hiện nay, tình hình quốc tế và trong nước tạo ra nhiều thời cơ, thuận lợi nhưng cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức, đòi hỏi cán bộ, công chức Tòa án nhân dân phải nỗ lực rất cao, quyết tâm rất lớn, phấn đấu để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ của năm 2024 và những năm tiếp theo mà trọng tâm là phấn đấu hoàn thành ở mức cao nhất các nhiệm vụ được giao.

Với niềm phấn khởi, tự hào, Đội ngũ pháp lý Luật Bắc Dương gửi lời chúc tốt đẹp nhất đến các đồng chí làm việc trong hệ thống Toà án. Hi vọng trong thời gian tới, hệ thống Tòa án nhân dân sẽ phát huy những kinh nghiệm và truyền thống vẻ vang của 79 (13/9/1945 – 13/9/2024) năm qua, tiếp tục nỗ lực không ngừng, đổi mới mạnh mẽ, hoàn thành xuất sắc trọng trách mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân tin tưởng giao phó, đạt được nhiều kết quả quan trọng, đóng góp to lớn hơn nữa vào công cuộc đổi mới đất nước, xứng đáng là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Chúc toàn thể các đồng chí mạnh khỏe, hạnh phúc và thành công!