Hòa giải tranh chấp đất đai ở cơ sở theo Luật Đất đai 2024

Tranh chấp đất đai là một vấn đề phức tạp và nhạy cảm, ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên liên quan cũng như trật tự xã hội. Luật Đất đai 2024 đã đưa ra các quy định cụ thể về việc hòa giải tranh chấp đất đai tại cơ sở nhằm giải quyết hiệu quả các mâu thuẫn này. Dưới đây là phân tích chi tiết về quy trình hòa giải theo Luật Đất đai 2024.

Hòa giải ở cơ sở là việc hòa giải viên hướng dẫn, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật theo quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở 2013.

1. Hòa giải tranh chấp đất đai ở cơ sở

Hòa giải ở cơ sở là việc hòa giải viên hướng dẫn, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau các mâu thuẫn, tranh chấp. Trong đó, tranh chấp về quyền sử dụng đất thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở. Cơ sở được hiểu là thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khối phố và cộng đồng dân cư khác. Theo đó, khi có căn cứ tiến hành hòa giải (Một bên hoặc các bên yêu cầu hòa giải) thì hòa giải ở cơ sở được tiến hành.

Theo khoản 1 Điều 235 của Luật Đất đai 2024 về Hòa giải tranh chấp đất đai quy định như sau:

“Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải, hòa giải ở cơ sở theo quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở, hòa giải theo quy định của pháp luật về hòa giải thương mại hoặc cơ chế hòa giải khác theo quy định của pháp luật.”

Theo đó, Nhà nước khuyến khích các bên tự giải quyết mâu thuẫn thông qua việc tự hòa giải hoặc sử dụng các cơ chế hòa giải tại cộng đồng, nhằm giảm thiểu sự can thiệp của cơ quan nhà nước và thúc đẩy sự đồng thuận giữa các bên.

2. Hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã

Theo quy định tại khoản 2 Điều 235 Luật đất đai 2024, trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết, các bên phải tiến hành hòa giải tại Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi có đất tranh chấp.

Theo Điều 105 Nghị định 102/2024/NĐ-CP, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn, Ủy ban nhân dân cấp xã phải thông báo bằng văn bản cho các bên tranh chấp đất đai và Văn phòng đăng ký đất đai hoặc Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai nơi có đất tranh chấp về việc thụ lý đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai, trường hợp không thụ lý thì phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Ủy ban nhân dân cấp xã thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai để thực hiện hòa giải quy định tại điểm b khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai. Tùy từng trường hợp cụ thể, có thể mời người đại diện cộng đồng dân cư quy định tại khoản 3 Điều 6 Luật Đất đai. Thành phần Hội đồng hỏa giải tranh chấp đất đai có thể bao gồm:

+ Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND cấp xã làm Chủ tịch Hội đồng.

+ Đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã.

+ Công chức địa chính xã.

+ Người dân sinh sống lâu năm biết rõ về nguồn gốc và quá trình sử dụng thửa đất tranh chấp (nếu có).

+ Tùy trường hợp, có thể mời đại diện tổ chức, cá nhân khác tham gia.

Việc hòa giải được thực hiện trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu. Kết quả hòa giải được lập thành biên bản với chữ ký của chủ tịch Hội đồng hòa giải, các bên tham gia hòa giải và xác nhận của UBND cấp xã. Biên bản này được gửi đến các bên tranh chấp và lưu tại UBND cấp xã. Nếu hòa giải không thành và một hoặc các bên không ký vào biên bản, Chủ tịch Hội đồng và các thành viên vẫn phải ký, đóng dấu của UBND cấp xã và gửi cho các bên.

Tại những địa bàn không có đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc UBND cấp huyện, không thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong trường hợp này được quy định tại Điều 236 của Luật Đất đai 2024.

3. Thủ tục sau hòa giải

Nếu hòa giải thành và có thay đổi về ranh giới, diện tích, hoặc người sử dụng đất, trong vòng 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản công nhận kết quả hòa giải thành, các bên phải gửi văn bản này đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để đăng ký và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất theo quy định tại Khoản 4 Điều 235 Luật Đất đai 2024. Việc này nhằm hợp thức hóa kết quả hòa giải, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên và cập nhật thông tin chính xác về quyền sử dụng đất.

Theo quy định tại khoản 3 Điều này, nếu hòa giải tại UBND cấp xã không thành, các bên có thể đưa vụ việc ra Tòa án để giải quyết theo quy trình tố tụng dân sự. Hòa giải tranh chấp đất đai tại Tòa án được thực hiện theo quy định của pháp luật về hòa giải, đối thoại tại Tòa án và pháp luật về tố tụng dân sự.

4. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai

Tại Điều 236 của Luật Đất đai 2024 quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai gồm:

– Chủ tịch UBND cấp huyện: Giải quyết tranh chấp giữa hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư với nhau.

– Chủ tịch UBND cấp tỉnh: Giải quyết tranh chấp mà một bên là tổ chức, tổ chức tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

– Tòa án nhân dân: Giải quyết tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đến đất đai.

Qua đó, việc phân định thẩm quyền giúp xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm giải quyết từng loại tranh chấp, đảm bảo tính hiệu quả và chính xác trong quá trình xử lý.

5. Kết Luận

Hòa giải tranh chấp đất đai tại cơ sở theo Luật Đất đai 2024 là một bước quan trọng giúp giải quyết mâu thuẫn một cách hòa bình, giảm thiểu khiếu kiện kéo dài và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên. Quy trình này không chỉ khuyến khích sự thỏa thuận giữa các bên mà còn giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả, minh bạch. Việc tuân thủ đúng quy trình hòa giải và các quy định pháp luật hiện hành sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, đảm bảo ổn định xã hội và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Bắc Dương về Hòa giải tranh chấp đất đai ở cơ sở theo Luật Đất đai 2024. Nếu có nhu cầu tư vấn, thực hiện các thủ tục pháp lý, Quý độc giả có thể liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ.