TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG VAY TÀI SẢN KHI SẬP BẪY “LÃI CẮT CỔ” VÀ THỦ TỤC KHỞI KIỆN TUYÊN VÔ HIỆU ĐIỀU KHOẢN LÃI SUẤT VƯỢT TRẦN

1. Tình huống pháp lý

Tháng 08/2025, do gặp khó khăn tài chính cần tiền gấp để nhập hàng kinh doanh, anh Nguyễn Đình V ký Hợp đồng vay tiền với ông Vũ Khắc B tại phường Ba Đình, thành phố Hà Nội. Số tiền vay gốc là 500 triệu đồng, thời hạn vay 06 tháng. Trong giấy biên nhận tiền và hợp đồng viết tay, hai bên ghi mức lãi suất thỏa thuận là 1,5%/tháng (tương đương 18%/năm).

Tuy nhiên, thực tế giao dịch bên trong, ông B bắt anh V phải chịu mức lãi suất thực tế lên tới 5%/tháng (tương đương 60%/năm) và bị trừ ngay khoản tiền “phí dịch vụ” cùng lãi tháng đầu tiên là 30 triệu đồng trước khi nhận tiền mặt thực tế. Trong suốt 05 tháng, anh V đã chuyển khoản thanh toán tổng cộng 125 triệu đồng tiền lãi cho ông B.

Đến tháng 02/2026, khi hết hạn hợp đồng, do thị trường ế ẩm, anh V đề nghị trả toàn bộ 500 triệu đồng tiền gốc còn thiếu và tính lại tiền lãi theo đúng quy định pháp luật. Ông B lập tức bác bỏ, đe dọa và tính phạt lãi chồng lãi, yêu cầu anh V phải trả thêm 250 triệu đồng cả gốc lẫn lãi mới cho giải chấp giấy tờ nhà.

Nhận thấy bị chèn ép bởi “bẫy lãi nặng” trái pháp luật, tháng 10/2026, anh V quyết định tìm đến Luật Bắc Dương nhờ tư vấn pháp lý và tiến hành khởi kiện ra Tòa án nhân dân.

2. Quy định pháp luật

Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng vay tài sản khi bên cho vay áp dụng mức lãi suất vượt quá trần quy định của Nhà nước, có dấu hiệu cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự là dạng tranh chấp dân sự rất phổ biến, được điều chỉnh trực tiếp bởi các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

Về trần lãi suất vay do các bên thỏa thuận trong giao dịch dân sự, căn cứ theo quy định tại Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất nhưng mức lãi suất thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn quy định tại khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực. Việc ông B ép buộc thu mức lãi suất 60%/năm (gấp 3 lần mức trần tối đa cho phép của luật) là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật dân sự.

Về hậu quả pháp lý đối với khoản tiền lãi vượt quá trần cho phép, căn cứ theo quy định tại Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, phần thỏa thuận lãi suất vượt quá 20%/năm có khả năng vô hiệu toàn bộ từ thời điểm giao kết. Toàn bộ số tiền lãi mà anh V đã nộp thừa vượt quá mức lãi suất trần tối đa (20%/năm) phải được trừ trực tiếp vào khoản tiền nợ gốc mà anh V có nghĩa vụ phải thanh toán cho bên cho vay.

Về thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân, căn cứ theo quy định tại Khoản 3 Điều 26, Điểm a Khoản 1 Điều 35 và Điểm a Khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, tranh chấp về hợp đồng vay tài sản thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền nơi bị đơn cư trú hoặc nơi các bên thỏa thuận.

Trường hợp hành vi cho vay có mức lãi suất gấp 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự (tức từ 100%/năm trở lên) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, hành vi này có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

3. Đánh giá

Dưới góc nhìn pháp lý, chiêu trò “ghi sổ sách một đằng – thu tiền thực tế một nẻo – ép người vay gánh lãi cắt cổ” là cái bẫy nguy hiểm của một số cá nhân cho vay nặng lãi. Nhiều người vay do vướng mắc khó khăn ban đầu nên chấp nhận tặc lưỡi trả lãi cao, đến khi không còn khả năng gánh nợ mới rơi vào bế tắc.

Tuy nhiên, về mặt pháp lý tố tụng, anh V nắm giữ các căn cứ pháp lý vững chắc:

Thứ nhất, các lịch sử giao dịch chuyển khoản ngân hàng trả lãi hằng tháng và tin nhắn trao đổi về mức lãi suất 5%/tháng là tập chứng cứ hoàn hảo chứng minh mức lãi suất thực tế vượt trần 20%/năm.

Thứ hai, quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ tuyệt đối người vay đối với phần lãi suất vượt trần, buộc bên cho vay phải khấu trừ tiền lãi thu thừa vào gốc.

4. Kết luận

Qua đó, để xử lý tranh chấp hợp đồng vay tài sản bị chèn ép lãi nặng đòi hỏi người vay phải giữ bình tĩnh, bảo lưu trọn bộ chứng từ giao dịch dòng tiền và tiến hành các bước theo đúng trình tự tố tụng chuẩn mực:

Bước 1: Thu thập và lưu giữ trọn bộ hồ sơ chứng cứ bao gồm Hợp đồng vay tiền/Giấy biên nhận nợ bản gốc hoặc bản sao, sao kê tài khoản ngân hàng thể hiện các lần chuyển khoản trả tiền lãi, tiền gốc, nội dung tin nhắn, ghi âm (nếu có) trao đổi về mức lãi suất và tiền phí ban đầu.

Bước 2: Anh V hoặc Luật sư đại diện gửi văn bản chính thức đến bên cho vay (ông B), chỉ rõ quy định về trần lãi suất tối đa 20%/năm theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015; yêu cầu tính lại toàn bộ tiền lãi, đối soát cấn trừ số tiền lãi đã thu thừa vào dư nợ gốc và ấn định lịch thanh toán số tiền gốc còn thiếu hợp pháp.

Bước 3: Trường hợp bên cho vay cố tình đe dọa, không đối soát, anh V nộp đơn khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân khu có thẩm quyền yêu cầu tuyên vô hiệu phần thỏa thuận lãi suất vượt quá 20%/năm; buộc bên cho vay phải khấu trừ khoản tiền lãi đã thu trái pháp luật vào tiền nợ gốc; đồng thời xin áp dụng các biện pháp bảo vệ sự an toàn cá nhân nếu có hành vi đe dọa đòi nợ trái luật.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!