THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT: QUYỀN LỢI CỦA CON RIÊNG VÀ CON NUÔI

1. Tình huống pháp lý

Ông T có một người con riêng (anh H) trước khi kết hôn với bà K. Trong thời kỳ hôn nhân, ông T và bà K có thêm hai người con chung và nhận nuôi hợp pháp một người con nuôi (chị L). Toàn bộ hồ sơ nhận con nuôi đều được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền. Năm 2026, ông T đột ngột qua đời do tai nạn và không để lại di chúc.

Khi phân chia di sản là căn nhà chung cư 120m2 và các khoản tiết kiệm tổng trị giá 5 tỷ đồng, bà K và hai người con chung cho rằng anh H (con riêng) và chị L (con nuôi) không có quyền hưởng di sản vì không cùng huyết thống trực tiếp hoặc không sống chung nhà từ lâu.

Anh H và chị L đã tìm đến Luật sư để tư vấn về quyền thừa kế của mình trong trường hợp này.

2. Quy định pháp luật

Việc phân chia di sản thừa kế không có di chúc được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật tại Bộ luật Dân sự 2015.

Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015: “Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;” Theo đó, anh H (con đẻ) và chị L (con nuôi) đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất, được quyền hưởng di sản do ông T để lại.

Do ông T mất không để lại di chúc, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau căn cứ khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

Căn cứ Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật khẳng định rõ mối quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi. Tuy nhiên, để được hưởng tài sản từa kế, chị L phải là người được nhận nuôi hợp pháp theo quy định của Luật Nuôi con nuôi 2010 và không thuộc các trường hợp không được quyền hưởng di sản theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể như sau:

– Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;

– Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;

– Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng;

– Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản.

Để giải quyết sự việc, chị H và chị L cần tiến hành các bước sau:

Bước 1: Thu thập đầy đủ các bằng chứng xác nhận mối quan hệ nhân thân của anh L, chị H cùng các thành viên gia đình khác, Giấy báo tử của ông T, Biên bản kê khai tài sản ông T để lại.

Bước 2: Họp mặt những người thừa kế căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015. Trong cuộc họp này, anh H, chị L nêu ra cơ sở pháp lý về quyền thừa kế cũng như giá trị kỷ phần mỗi người được nhận.

Bước 3: Trường hợp những người thừa kế chưa đi đến thống nhất, anh H và chị L có thể tổ chức họp mặt các buổi gặp khác có sự tham gia của bên thứ ba (UBND cấp xã/phường có bất động sản).

Bước 4: Trường hợp những người thừa kế không thể tự thống nhất việc phân chia di sản. Anh H và chị L khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để xét xử.

Trong toàn bộ quá trình xử lý vụ việc, anh H và chị L có quyền mời Luật sư tham gia với tư cách Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

3. Đánh giá

Dưới góc nhìn pháp lý, tư tưởng “trọng huyết thống” hoặc “phân biệt con riêng – con chung” thường dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng trong việc chia di sản. Pháp luật Việt Nam hiện nay bảo vệ quyền bình đẳng của tất cả các con trong hàng thừa kế thứ nhất.

Trong tình huống này, việc bà K từ chối chia tài sản cho anh H và chị L là trái quy định pháp luật. Anh H là con đẻ (dù là con riêng) và chị L là con nuôi hợp pháp, cả hai đều có vị thế pháp lý ngang hàng với hai người con chung của ông T và bà K. Mỗi người trong số họ, bao gồm cả bà K, đều được hưởng một phần di sản bằng nhau trên tổng tài sản của ông T sau khi đã xác định phần tài sản riêng và một nửa tài sản chung vợ chồng. Nếu không thể thỏa thuận, việc khởi kiện chia di sản thừa kế là giải pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng, tránh việc tài sản bị tẩu tán hoặc chiếm dụng trái phép.

4. Kết luận

Thừa kế là vấn đề pháp lý phức tạp, dễ gây rạn nứt tình cảm gia đình nếu các bên không hiểu rõ quyền lợi của mình. Sự công bằng trong thừa kế không chỉ dựa trên tình cảm mà phải dựa trên các quy định cứng của pháp luật để đảm bảo quyền lợi cho những người yếu thế như con riêng hoặc con nuôi.

Để tránh những tranh chấp đau lòng, mỗi cá nhân nên có ý thức lập di chúc hợp pháp khi còn minh mẫn. Đối với những người thừa kế, việc nắm vững quy định về “hàng thừa kế” và “tính hợp pháp của con nuôi” là công cụ tự bảo vệ hữu hiệu nhất. Mọi sự phân biệt đối xử trong phân chia di sản trái quy định pháp luật đều có thể bị tuyên vô hiệu và xử lý theo trình tự tố tụng dân sự.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!

Ân Quang – 13/05/2026

Nguồn: Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

Zalo tư vấn pháp luật MIỄN PHÍ: https://zalo.me/0903208938