DI CHÚC BẰNG VĂN BẢN ĐƯỢC LẬP TẠI UBND CẤP XÃ VÀ VPCC CÓ GIÁ TRỊ PHÁP LÝ NHƯ NHAU?

1. Thực trạng

Trong thực tiễn đời sống dân sự, khi cá nhân có nhu cầu lập di chúc để định đoạt tài sản của mình sau khi chết, một trong những vấn đề thường gây băn khoăn là nên lập di chúc tại Văn phòng công chứng hay tại Ủy ban nhân dân cấp xã, và liệu hai hình thức này có giá trị pháp lý như nhau hay không. Nhiều người cho rằng di chúc được công chứng tại Văn phòng công chứng sẽ “mạnh” hoặc “an toàn” hơn so với di chúc được chứng thực tại UBND cấp xã. Tuy nhiên, quan điểm này cần được xem xét trên cơ sở các quy định cụ thể của pháp luật hiện hành.

2. Căn cứ theo pháp luật hiện hành

2.1. Di chúc là gì?

Căn cứ Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về Di chúc như sau:
“Điều 624. Di chúc

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.”

Như vậy, có thể hiểu, di chúc có những đặc điểm pháp lý cơ bản sau đây:

Thứ nhất, di chúc là hành vi pháp lý đơn phương, được xác lập hoàn toàn theo ý chí của người lập di chúc, không phụ thuộc vào sự chấp thuận của người thừa kế tại thời điểm lập di chúc.

Thứ hai, di chúc chỉ phát sinh hiệu lực sau khi người lập di chúc chết, do đó trong thời gian còn sống, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào.

Thứ ba, đối tượng của di chúc là tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người lập di chúc tại thời điểm mở thừa kế.

2.2. Giá trị pháp lý của di chúc lập tại Ủy ban nhân dân và Văn phòng Công chứng?

Xét từ góc độ quy phạm pháp luật, Bộ luật Dân sự năm 2015 không thiết lập bất kỳ sự phân biệt nào về hiệu lực pháp lý giữa di chúc được công chứng và di chúc được chứng thực.

Theo khoản 3,4 Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015 quy định Di chúc bằng văn bản bao bồm:

– Di chúc bằng văn bản có công chứng.

– Di chúc bằng văn bản có chứng thực.

Theo Điều 635 Bộ luật Dân sự 2015 quy định như sau:

“Điều 635. Di chúc có công chứng hoặc chứng thực

Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng hoặc chứng thực bản di chúc.”

Qua căn cứ trên có thể thấy, pháp luật chỉ quy định việc di chúc có được xác lập theo đúng trình tự, thủ tục luật định hay không, chứ không đặt nặng vấn đề di chúc được lập tại cơ quan nào.

Ngoài ra, Luật Công chứng năm 2024 và Nghị định số 23/2015/NĐ-CP đều trao thẩm quyền hợp pháp cho các chủ thể khác nhau trong việc xác nhận di chúc, qua đó bảo đảm tính hợp pháp của văn bản di chúc khi được lập tại Văn phòng công chứng hoặc tại UBND cấp xã.

Ảnh minh họa: AI

Từ góc độ áp dụng pháp luật, hiệu lực của di chúc không phụ thuộc vào tên gọi “công chứng” hay “chứng thực” mà phụ thuộc vào việc di chúc phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc hợp pháp. Theo đó, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt; việc lập di chúc phải hoàn toàn tự nguyện; nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc phải phù hợp với quy định của pháp luật. Khi các điều kiện này được bảo đảm, di chúc được lập tại UBND hay tại Văn phòng công chứng đều có giá trị pháp lý như nhau và đều là căn cứ để xác lập quyền thừa kế theo di chúc.

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế, Tòa án cũng không căn cứ vào nơi lập di chúc để đánh giá hiệu lực pháp lý của di chúc. Việc xem xét hiệu lực chỉ xoay quanh các yếu tố như năng lực hành vi dân sự của người lập di chúc, sự tự nguyện, tính hợp pháp của nội dung và sự tuân thủ về hình thức. Do đó, di chúc được chứng thực tại UBND cấp xã, nếu được lập đúng quy định, vẫn có giá trị pháp lý đầy đủ và không bị xem là “yếu thế” hơn so với di chúc được công chứng tại Văn phòng công chứng.

Có thể khẳng định rằng, theo pháp luật hiện hành, di chúc bằng văn bản được lập tại Ủy ban nhân dân cấp xã và di chúc được lập tại Văn phòng công chứng có giá trị pháp lý ngang nhau. Sự khác biệt, nếu có, chủ yếu xuất phát từ yếu tố thực tiễn áp dụng và mức độ bảo đảm an toàn pháp lý, chứ không phải từ hiệu lực pháp lý của di chúc theo quy định của pháp luật. Vì vậy, người lập di chúc cần hiểu đúng bản chất pháp lý của vấn đề để lựa chọn hình thức lập di chúc phù hợp, tránh những nhận định mang tính cảm tính hoặc truyền miệng không có cơ sở pháp lý.

3. Kết luận

Di chúc bằng văn bản được lập tại Ủy ban nhân dân cấp xã và di chúc được lập tại Văn phòng công chứng có giá trị pháp lý ngang nhau. Sự khác biệt, nếu có, chủ yếu xuất phát từ yếu tố thực tiễn áp dụng và mức độ bảo đảm an toàn pháp lý, chứ không phải từ hiệu lực pháp lý của di chúc theo quy định của pháp luật. Vì vậy, người lập di chúc cần hiểu đúng bản chất pháp lý của vấn đề để lựa chọn hình thức lập di chúc phù hợp, tránh những nhận định mang tính cảm tính hoặc truyền miệng không có cơ sở pháp lý.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Bắc Dương về giá trị pháp lý của Di chúc khi lập tại UBND cấp xã và VPCC. Nếu có nhu cầu tư vấn, thực hiện các thủ tục pháp lý, Quý độc giả vui lòng liên với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời và hiệu quả nhất.

Xin trân trọng cảm ơn!