ANH EM RUỘT “TỪ MẶT” VÌ MẢNH ĐẤT NỔI THỪA KẾ KHÔNG DI CHÚC: GIẢI PHÁP PHÁP LÝ VÀ BÀI HỌC TỐ TỤNG

1. Tình huống pháp lý

Tháng 08/2026, ông Hùng (62 tuổi, đại diện cho 4 anh em ruột trú tại TP. Cần Thơ) tìm đến Luật Bắc Dương trong hoàn cảnh gia đình vô cùng cay đắng. Nguồn gốc mảnh đất diện tích gần 2.400m² tại địa phương là di sản do cha mẹ ông Hùng tích góp, tạo lập từ thập niên 1970.

Khi cha mẹ lần lượt qua đời vào các năm 2008 và 2018, cả hai cụ đều không để lại di chúc. Sau khi cha mẹ mất, người con trai út là ông Dũng tự ý canh tác, sử dụng toàn bộ 2.400m² đất và sau đó thực hiện thủ tục kê khai, xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ) đứng tên cá nhân mình mà không hề bàn bạc hay nhận được sự đồng ý của các anh chị em còn lại. Khi 4 anh chị em đề nghị họp gia đình để phân chia lại phần di sản của cha mẹ, ông Dũng kiên quyết từ chối, cho rằng mình là người trực tiếp nuôi dưỡng cha mẹ lúc già yếu và đóng thuế đất nên toàn bộ diện tích đất thuộc về riêng ông.

Các anh chị em đã nộp đơn khởi kiện ra Tòa án đề nghị hủy Sổ đỏ cấp sai và chia thừa kế theo pháp luật. Tuy nhiên, vụ án kéo dài nhiều năm qua các cấp xét xử sơ thẩm và phúc thẩm do vướng mắc trong việc thẩm định giá đất, xác định công sức giữ gìn tài sản và xem xét tính hợp pháp của quy trình cấp Sổ đỏ cho ông Dũng.

Theo đó, ông Hùng đề nghị Luật Bắc Dương đại diện tố tụng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các anh em.

2. Quy định pháp luật

Tranh chấp di sản thừa kế là quyền sử dụng đất diện tích lớn chưa có di chúc bị một thừa kế tự ý kê khai cấp Sổ đỏ riêng là dạng tranh chấp đất đai phức tạp, đan xem giữa quyền thừa kế theo hàng dân sự và hiệu lực của quyết định hành chính cấp Sổ đỏ theo Luật Đất đai 2024, Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

Đối với nguyên tắc phân chia di sản thừa kế theo pháp luật khi không có di chúc, căn cứ Điều 649, Điều 650 và khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, khi cha mẹ qua đời không để lại di chúc thì toàn bộ di sản quyền sử dụng đất gần 2.400m² sẽ được chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Theo đó, hàng thừa kế thứ nhất theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 651 bao gồm tất cả các con đẻ của người chết, không phân biệt con trưởng, con út, nam hay nữ. Đồng thời, căn cứ khoản 2 Điều 651, tất cả 5 anh em ruột đều được hưởng phần di sản bằng nhau đối với diện tích đất của cha mẹ để lại.

Qua đó, việc ông Dũng tự ý kê khai sang tên Sổ đỏ một mình mà không có Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế có công chứng hoặc chứng thực theo quy định tại khoản 1 Điều 57 Luật Công chứng 2014 là hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến quyền thừa kế hợp pháp của các đồng thừa kế.

Đối với căn cứ hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp sai đối tượng và thẩm quyền giải quyết của Tòa án, căn cứ khoản 2 Điều 152 Luật Đất đai 2024 và khoản 4 Điều 34 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Giấy chứng nhận đã cấp bị hủy khi cơ quan nhà nước cấp không đúng đối tượng hoặc không đúng nguồn gốc đất di sản. Cụ thể:

Thứ nhất, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền thụ lý giải quyết vụ án tranh chấp thừa kế có liên quan đến yêu cầu hủy Sổ đỏ do UBND cấp cho ông Dũng.

Thứ hai, nếu UBND địa phương không xuất trình được hồ sơ niêm yết công khai hợp lệ hoặc văn bản từ chối nhận di sản của 4 anh chị em còn lại, Tòa án sẽ tuyên hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho ông Dũng đối với phần diện tích di sản chưa chia.

Việc hủy Sổ đỏ cấp sai là tiền đề pháp lý bắt buộc để Tòa án tiến hành chia hiện vật đất hoặc giá trị di sản cho các thừa kế theo đúng quy định pháp luật.

Đối với việc tính công sức tôn tạo, bảo quản di sản và phụng dưỡng cha mẹ, căn cứ Điều 618 Bộ luật Dân sự 2015 và tinh thần của Án lệ số 05/2016/AL của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, người có công sức quản lý, giữ gìn, làm tăng giá trị di sản hoặc trực tiếp nuôi dưỡng cha mẹ lúc ốm đau sẽ được xem xét trích thưởng một phần di sản tương ứng.

Theo đó, Tòa án sẽ trích một tỷ lệ % giá trị tài sản hoặc một phần diện tích đất hợp lý từ khối di sản 2.400m² để trích công sức quản lý, tôn tạo và phụng dưỡng cho ông Dũng trước khi phân chia phần còn lại.

Đối với công trình nhà ở hoặc cây trồng do ông Dũng tự đầu tư trên đất, Tòa án sẽ áp dụng giải pháp giao hiện vật gắn liền với đất cho ông Dũng và ông Dũng có trách nhiệm thanh toán lại giá trị phần thừa kế bằng tiền cho các anh chị em.

Thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, do đó yêu cầu khởi kiện của 4 anh chị em ông Hùng hoàn toàn nằm trong thời hạn được pháp luật bảo hộ.

3. Đánh giá

Dưới góc nhìn pháp lý, đây là vụ án vô cùng xót xa nhưng rất phổ biến tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nói riêng và cả nước nói chung. Việc “cho đất bằng miệng” hoặc cậy công nuôi dưỡng cha mẹ rồi tự ý làm Sổ đỏ riêng là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cảnh anh em ruột đưa nhau ra Tòa, hủy hoại tình cảm thâm giao.

Về mặt pháp lý, ông Dũng không thể tự định đoạt toàn bộ 2.400m² đất di sản. Tuy nhiên, phía 4 anh chị em ông Hùng cũng cần nhìn nhận khách quan công sức giữ đất, tôn tạo và chăm sóc cha mẹ già của người em út. Giải pháp tố tụng tối ưu nhất không phải là “thắng thua triệt hạ” tại Tòa, mà là dùng áp lực pháp lý để đưa các bên về bàn hòa giải, chia đất hợp lý gắn với đền bù công sức thỏa đáng.

4. Kết luận

Để giải quyết triệt để tranh chấp, bảo vệ quyền di sản hợp pháp và hạn chế tối đa rạn nứt tình cảm gia đình, ông Hùng cùng các anh chị em dưới sự đồng hành của Luật sư cần thực hiện quy trình ba bước xử lý sau:

Bước 1: Yêu cầu Tòa án Thu thập Hồ sơ Cấp Sổ đỏ và Định giá Tài sản độc lập: Luật sư làm đơn đề nghị Thẩm phán thu thập toàn bộ hồ sơ kê khai cấp GCNQSDĐ năm xưa của ông Dũng tại Văn phòng Đăng ký Đất đai; đồng thời yêu cầu thành lập Hội định giá tài sản để xác định chính xác giá trị thị trường của 2.400m² đất.

Bước 2: Xây dựng Phương án Hòa giải Phân chia Di sản Nhân văn: Luật sư đại diện lập phương án phân chia rõ ràng: Trích ra khoảng 15-20% diện tích đất (hoặc giá trị tương đương) giao thêm cho ông Dũng để bù đắp công sức phụng dưỡng cha mẹ và quản lý đất; phần diện tích còn lại chia đều thành 5 phần bằng nhau theo đúng quy định hàng thừa kế.

Bước 3: Tham gia Tố tụng Xét xử và Khai nhận Di sản sau Bản án: Trường hợp ông Dũng kiên quyết không hòa giải, Luật sư sẽ tranh luận trực tiếp tại Tòa đề nghị tuyên hủy Sổ đỏ cấp sai, trích công sức hợp lý cho ông Dũng và phân chia di sản bằng hiện vật/tiền; sau khi bản án có hiệu lực, Luật sư hỗ trợ các anh em làm thủ tục đăng ký biến động sang tên Sổ đỏ riêng theo đúng phần được hưởng.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!

Ân Quang – 14/08/2026

Nguồn: Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

Zalo tư vấn pháp luật MIỄN PHÍ: https://zalo.me/0903208938