Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại theo Bộ luật tố tụng hình sự 2015 ?

        Khởi tố theo yêu cầu của bị hại là gì? Những trường hợp nào được khởi tố theo yêu cầu của bị hại ? Hãy cùng tìm hiểu thông qua bài viết dưới đây của Luật Bắc Dương.

       Khái niệm khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại

       Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại là trường hợp đặc biệt của khởi tố vụ án hình sự, trong đó cơ quan, người có thẩm quyền xác định được có hành vi phạm tội trên cơ sở các quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự, kết quả kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm, nhưng các cơ quan này chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi có yêu cầu khởi tố của bị hại trong một số trường hợp pháp luật tố tụng hình sự quy định và phải đình chỉ điều tra, hoặc đình chỉ vụ án khi bị hại rút yêu cầu khởi tố trong những trường hợp do pháp luật tố tụng hình sự quy định.

Quy định của BLTTHS năm 2015 về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại

 Về chủ thể có quyền yêu cầu khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu bị hại

      Điều 62 BLTTHS năm 2015, quy định “Bị hại là cá nhân trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần, tài sản hoặc là cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về tài sản, uy tín do tội phạm gây ra hoặc đe dọa gây ra”. Tại khoản 1 Điều 155 BLTTHS năm 2015 quy định: “Chỉ được khởi tố vụ án hình sự về tội phạm quy định tại khoản 1 các Điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155, 156 và 226 của Bộ luật hình sự khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết”.

     Như vậy, chủ thể có quyền yêu cầu khởi tố vụ án theo BLTTHS năm 2015 hiện nay là cá nhân (trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần, tài sản); cơ quan, tổ chức (bị thiệt hại về tài sản, uy tín) và đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết.

     Về phạm vi các tội được yêu cầu khởi tố vụ án theo yêu cầu của bị hại

     Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định: “Chỉ được khởi tố vụ án hình sự về tội phạm quy định tại khoản 1 các điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155, 156 và 226 của Bộ luật hình sự 2015”, cụ thể là các trường hợp sau:

     Trường hợp 1: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Khoản 1 Điều 134);

     Trường hợp 2: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Khoản 1 Điều 135);

    Trường hợp 3: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội (Khoản 1 Điều 136);

    Trường hợp 4: Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Khoản 1 Điều 138);

    Trường hợp 5: Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính (Khoản 1 Điều 139);

    Trường hợp 6: Tội hiếp dâm (Khoản 1 Điều 141);

    Trường hợp 7: Tội cưỡng dâm (Khoản 1 Điều 143);

    Trường hợp 8: Tội làm nhục người khác (Khoản 1 Điều 155);

    Trường hợp 9: Tội vu khống (Khoản 1 Điều 156);

    Trường hợp 10: Tội xâm phạm quyền Sở hữu công nghiệp (Khoản 1 Điều 226).

Về nội dung và hậu quả pháp lý của việc yêu cầu khởi tố vụ án hình sự của bị hại:

     Nội dung của yêu cầu khởi tố vụ án: Mặc dù, pháp luật tố tụng hình sự chưa quy định cụ thể nhưng yêu cầu khởi tố vụ án hình sự của bị hại phải đảm bảo các nội dung sau: Một là, chủ thể yêu cầu phải là bị hại hoặc đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần, thể chất hoặc đã chết. Hai là, phải có các thông tin sau: Nơi cư trú của bị hại, ngày, tháng, năm sinh, trình bày tóm tắt nội dung vụ án yêu cầu khởi tố. Ba là, bị hại phải điểm chỉ hoặc ký xác nhận cho yêu cầu của mình để thể hiện sự tự nguyện.

       Hậu quả pháp lý của yêu cầu khởi tố: Khi bị hại có yêu cầu khởi tố thì cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố vụ án hình sự (khi đã đảm bảo các yêu cầu chung để khởi tố vụ án hình sự), và từ đây vụ án sẽ được giải quyết theo thủ tục chung của BLTTHS. 

Về nội dung, thời điểm và phạm vi quyền rút yêu cầu khởi tố vụ án hình sự của bị hại

      Nội dung rút yêu cầu khởi tố vụ án hình sự của bị hại: BLTTHS và các văn bản hướng dẫn thi hành không đề cập đến nội dung và hình thức rút yêu cầu khởi tố vụ án như thế nào. Tuy nhiên, có thể hiểu nội dung rút yêu cầu khởi tố vụ án hình sự là yêu cầu chấm dứt tố tụng đối với vụ án hình sự đã khởi tố trước đó trên cơ sở khởi tố của của bị hại hoặc đại diện của bị hại (là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần, thể chất hoặc đã chết).

     Về thời điểm được phép rút yêu cầu khởi tố vụ án hình sự:  Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không giới hạn quyền rút yêu cầu khởi tố của bị hại. Theo đó, bị hại hoàn toàn có thể rút yêu cầu khởi tố ở giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm

     Hậu quả pháp lý của việc rút yêu cầu: Trường hợp người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu thì vụ án phải được đình chỉ. Trừ trường hợp có căn cứ xác định người đã yêu cầu rút yêu cầu khởi tố trái với ý muốn của họ do bị ép buộc, cưỡng bức thì tuy người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu, Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát và Tòa án vẫn tiếp tục tiến hành tố tụng đối với vụ án.

      Bị hại hoặc người đại diện của bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp rút yêu cầu do bị ép buộc, cưỡng bức.

      Về thẩm quyền đình chỉ vụ án: Sau khi khởi tố vụ án hình sự mà bị hại hoặc người đại diện của họ rút yêu cầu khởi tố, nếu đang điều tra hoặc đã có bản kết luận điều tra nhưng hồ sơ chưa chuyển cho Viện Kiểm sát thì Cơ quan điều tra xem xét, quyết định việc đình chỉ điều tra; nếu đã chuyển hồ sơ cho Viện Kiểm sát thì Viện Kiểm sát xem xét, quyết định việc đình chỉ vụ án. Cụ thể, căn cứ theo khoản 1 điều 282 BLTTHS 2015 quy định:

“Điều 282. Đình chỉ vụ án

1. Thẩm phán chủ tọa phiên tòa ra quyết định đình chỉ vụ án khi thuộc một trong các trường hợp:

a) Có một trong các căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 155 hoặc các điểm 3, 4, 5, 6 và 7 Điều 157 của Bộ luật này;

       Trên đây là quy định của pháp luật hiện hành về Những trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại mà Luật Bắc Dương muốn cung cấp đến bạn đọc. Nếu có bất kỳ thắc mắc liên quan tới vấn đề nêu trên, Luật Bắc Dương luôn sẵn sàng giải đáp thông qua số điện thoại 0903 208 938.