SA THẢI VÌ “NÓI XẤU CÔNG TY” TRÊN MẠNG XÃ HỘI: TỰ DO NGÔN LUẬN HAY VI PHẠM KỶ LUẬT?

1. Tình huống pháp lý

Chị H là nhân viên thiết kế của một công ty thời trang. Sau một buổi họp căng thẳng, chị đăng một dòng trạng thái trên Facebook cá nhân (ở chế độ công khai) với nội dung: “Công ty bóc lột, sếp thì thiếu năng lực, môi trường làm việc độc hại. Mọi người né gấp!”. Bài đăng nhận được nhiều lượt chia sẻ và bình luận tiêu cực về phía công ty.

Ngay ngày hôm sau, công ty ban hành quyết định sa thải chị H với lý do: “Gây thiệt hại nghiêm trọng đến uy tín, hình ảnh và quyền lợi của doanh nghiệp”. Chị H cho rằng mình chỉ đang thực hiện quyền tự do ngôn luận và phản ánh đúng sự thật.

2. Quy định pháp luật

Để xác định tính hợp pháp của quyết định sa thải, chúng ta cần căn cứ vào Bộ luật Lao động (BLLĐ) 2019 và các văn bản hướng dẫn.

Thứ nhất, căn cứ để áp dụng hình thức xử lý kỷ luật sa thải Theo Điều 125 BLLĐ 2019, hình thức xử lý kỷ luật sa thải chỉ được áp dụng trong một số trường hợp nhất định. Trong đó, điểm liên quan nhất là: “Người lao động có hành vi tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ… hoặc có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động”.

Đồng thời, căn cứ Điều 118, doanh nghiệp phải có Nội quy lao động và phải được đăng ký tại cơ quan quản lý nhà nước về lao động. Theo đó, để sa thải chị H hợp pháp, trong Nội quy lao động của công ty bắt buộc phải có quy định cụ thể về việc: Cấm nhân viên đăng tải thông tin gây ảnh hưởng đến uy tín công ty trên mạng xã hội và định nghĩa rõ thế nào là “gây thiệt hại nghiêm trọng”.

Qua đó, trong trường hợp pháp luật lao động và Nội quy lao động không quy định hành vi của chị H là lỗi và chịu hình thức kỷ luật sa thải, công ty không có quyền đuổi việc chị H.

Thứ hai, về quy trình xử lý kỷ luật, trong trường hợp công ty xét thấy chị H có lỗi và gây hậu quả nghiêm trọng thì phải tiến hành tổ chức họp kỷ luật theo đúng trình tự. Căn cứ Điều 122 BLLĐ 2019, công ty có nghĩa vụ thông báo về cuộc họp kỷ luật lao động tới chị H theo đúng thời hạn quy định. Tại buổi họp này, phía công ty phải chứng minh được các yếu tố về lỗi và thiệt hại thực tế đã xảy ra, đồng thời chị H có quyền tự giải thích, bào chữa cho bản thân hoặc mời Luật sư và tổ chức đại diện người lao động tham gia bảo vệ quyền lợi. Cuộc họp bắt buộc phải có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở và phải được lập thành biên bản cụ thể. Chỉ sau khi hoàn tất đầy đủ quy trình họp xử lý kỷ luật này, công ty mới có quyền ra quyết định kỷ luật đối với chị H dựa trên các quy định của pháp luật và Nội quy lao động đã được đăng ký hợp lệ với cơ quan chức năng.

Qua đó, quyết định đuổi việc (sa thải) chị H là hành vi vi phạm pháp luật về lao động.

3. Đánh giá

Dưới góc độ pháp lý chuyên sâu, việc sa thải nhân viên vì phát ngôn trên mạng xã hội thường là một “canh bạc” đầy rủi ro nếu doanh nghiệp chỉ hành động dựa trên cảm quan cá nhân của ban lãnh đạo. “Gông cùm” lớn nhất đối với đơn vị sử dụng lao động trong tình huống này chính là nghĩa vụ chứng minh thiệt hại thực tế và sự phù hợp của Nội quy lao động. Nếu công ty không thể định lượng được mức độ tổn thất về tài chính hoặc uy tín bằng những số liệu cụ thể, mà chỉ dựa vào sự khó chịu nhất thời trước những lời lẽ tiêu cực, thì quyết định sa thải sẽ rất dễ bị Tòa án tuyên bố là trái pháp luật.

Tuy nhiên, người lao động cũng cần nhận thức rõ ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận và trách nhiệm bảo vệ lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp đã được xác lập trong quan hệ lao động. Việc công khai chỉ trích công ty trên không gian mạng thay vì sử dụng các kênh khiếu nại nội bộ thường được xem là hành vi thiếu thiện chí, gây ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường làm việc chung.

Sự yếu thế của người lao động thường nằm ở tâm lý chủ quan khi coi mạng xã hội là không gian riêng tư, trong khi thực tế mọi dòng trạng thái công khai đều trở thành chứng cứ kỹ thuật số không thể chối cãi.

Ngược lại, sai lầm chí mạng của doanh nghiệp lại thường nằm ở sự nóng vội, bỏ qua các bước đối thoại và trình tự kỷ luật bắt buộc, từ đó biến một vụ việc vi phạm kỷ luật thông thường thành một vụ kiện tụng lao động kéo dài với những khoản bồi thường không đáng có.

4. Kết luận

Tổng kết lại, việc sa thải một nhân sự vì những phát ngôn trên mạng xã hội không bao giờ là một quyết định đơn giản về mặt cảm xúc. Để đảm bảo tính hợp pháp, doanh nghiệp phải chứng minh được sự hội tụ đầy đủ của ba yếu tố: căn cứ lỗi rõ ràng, thiệt hại thực tế có thể định lượng và một quy trình kỷ luật mẫu mực. Bất kỳ sự thiếu hụt nào trong Nội quy lao động hoặc sai sót về mặt thủ tục cũng có thể khiến doanh nghiệp từ vị thế người bị hại trở thành bên vi phạm, đối mặt với những hệ quả pháp lý và nghĩa vụ bồi thường nặng nề.

Về phía người lao động, quyền tự do ngôn luận cần được thực hiện trong sự tỉnh táo và trách nhiệm. Thay vì chọn cách đối đầu trực diện trên không gian mạng vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro về bằng chứng kỹ thuật số, việc sử dụng các kênh phản hồi chính thống như tổ chức đại diện người lao động hay các cơ quan chức năng sẽ là lựa chọn khôn ngoan hơn. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng mà còn giữ gìn được sự chuyên nghiệp và đạo đức nghề nghiệp trong một thị trường lao động ngày càng coi trọng uy tín cá nhân.

Đối với doanh nghiệp, giải pháp bền vững không nằm ở những quyết định sa thải nóng vội mà ở việc chủ động xây dựng văn hóa ứng ứng xử văn minh trên không gian mạng. Việc cụ thể hóa các quy tắc này vào Nội quy lao động và ưu tiên tinh thần đối thoại khi xảy ra mâu thuẫn sẽ giúp bảo vệ hình ảnh thương hiệu một cách hiệu quả nhất. Suy cho cùng, trong kỷ nguyên số, thấu hiểu pháp luật và tôn trọng lẫn nhau chính là lá chắn hữu hiệu để cả người sử dụng lao động và người lao động cùng đồng hành bền vững, tránh được những tranh chấp pháp lý không đáng có tại Tòa án.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!

Ân Quang – 13/04/2026

Nguồn: Bộ luật Lao động 2019, và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan

Zalo tư vấn pháp luật MIỄN PHÍ: https://zalo.me/0903208938