LY HÔN KHI VỢ HOẶC CHỒNG ĐANG Ở NƯỚC NGOÀI: TỐ TỤNG THẾ NÀO VÀ XỬ LÝ TÀI SẢN MUA TRONG NƯỚC RA SAO?

1. Tình huống pháp lý

Tháng 08/2026, chị Mai (trú tại TP. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh) đến Luật Bắc Dương tư vấn về trường hợp hôn nhân bế tắc của mình. Chị Mai và anh Dũng kết hôn năm 2018 tại Việt Nam. Năm 2021, anh Dũng đi xuất khẩu lao động tại Nhật Bản. Thời gian đầu anh Dũng vẫn gửi tiền về hỗ trợ gia đình, hai vợ chồng cùng tích góp mua được một thửa đất rộng 100m² tại Quảng Ninh đứng tên cả hai người. Tuy nhiên, từ cuối năm 2023, anh Dũng cắt đứt liên lạc, không gửi tiền nuôi con và không chịu trở về Việt Nam.

Nay chị Mai muốn nộp đơn xin ly hôn đơn phương để giành quyền nuôi con nhỏ và yêu cầu Tòa án chia đôi thửa đất nêu trên. Tuy nhiên, chị Mai không có địa chỉ cụ thể của anh Dũng tại Nhật Bản mà chỉ có số điện thoại cũ và địa chỉ nơi cư trú trước khi đi của anh Dũng tại Việt Nam.

Chị Mai lo lắng việc anh Dũng cố tình trốn tránh, không hợp tác ở nước ngoài sẽ khiến vụ án bị kéo dài vô thời hạn hoặc Tòa án không thể giải quyết phân chia tài sản.

2. Quy định pháp luật

Giải quyết vụ án ly hôn và tranh chấp tài sản khi một bên đương sự đang ở nước ngoài là loại vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài, chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

Đối với thẩm quyền giải quyết vụ án ly hôn có yếu tố nước ngoài, căn cứ Điều 127 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và Điều 37, Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết các vụ việc hôn nhân gia đình có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài. Theo đó, việc một bên đang cư trú, làm việc tại nước ngoài thuộc thẩm quyền sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh (hoặc Tòa án nhân dân cấp khu vực theo quy định định hướng thẩm quyền chuyên trách). Trường hợp nguyên đơn cư trú tại Việt Nam thì Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi nguyên đơn cư trú sẽ thụ lý giải quyết. Tuy nhiên, việc bên còn lại ở nước ngoài cố tình giấu địa chỉ không làm mất quyền yêu cầu ly hôn của bên ở trong nước, Tòa án vẫn thụ lý giải quyết theo thủ tục quy định đối với trường hợp đương sự cố tình giấu địa chỉ hoặc trốn tránh.

Đối với thủ tục uỷ thác tư pháp và xử lý trường hợp không rõ địa chỉ ở nước ngoài, căn cứ Điều 474 và Điều 477 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án phải thực hiện thủ tục tống đạt giấy tờ ra nước ngoài thông qua ủy thác tư pháp hoặc thông báo qua cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam. Theo đó, nếu phía nguyên đơn và gia đình bên kia cung cấp được địa chỉ của bị đơn ở nước ngoài, Tòa án sẽ làm thủ tục ủy thác tư pháp tống đạt hồ sơ. Trường hợp không thu thập được địa chỉ chính xác của bị đơn ở nước ngoài nhưng người thân ở trong nước vẫn liên lạc được hoặc cố tình che giấu, Tòa án coi đây là trường hợp bị đơn cố tình giấu địa chỉ và sẽ tiến hành thủ tục niêm yết công khai hoặc thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng. Sau khi hết thời hạn niêm yết thông báo theo quy định của pháp luật mà bị đơn vẫn không có phản hồi hay gửi bản tự khai, Tòa án sẽ tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn theo thủ tục chung.

Đối với việc giải quyết tài sản chung là bất động sản tại Việt Nam khi ly hôn có yếu tố nước ngoài, căn cứ Điều 59, Điều 127 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và Luật Đất đai 2024, tài sản chung là bất động sản tọa lạc tại Việt Nam sẽ được giải quyết theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Thứ nhất, Tòa án vẫn tiến hành xác minh nguồn gốc, đo đạc thực địa và định giá tài sản theo quy định tố tụng.

Thứ hai, nếu bị đơn vắng mặt và không có ý kiến, Tòa án căn cứ vào chứng cứ do nguyên đơn giao nộp và hồ sơ địa chính để chia tài sản theo nguyên tắc chia đôi có xem xét đến công sức đóng góp và việc bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên.

Thứ ba, trường hợp nguyên đơn nhận toàn bộ tài sản bằng hiện vật (nhà đất) thì phải thanh toán lại giá trị chênh lệch cho bị đơn; khoản tiền này sẽ được tạm gửi vào tài khoản tạm giữ của cơ quan thi hành án cho đến khi bị đơn về nước nhận.

3. Đánh giá

Dưới góc nhìn pháp lý, vướng mắc lớn nhất trong vụ án của chị Mai không nằm ở việc “có ly hôn được hay không”, mà nằm ở thời gian giải quyết tố tụng do phải thực hiện các thủ tục xác minh địa chỉ, ủy thác tư pháp hoặc đăng tin thông báo quốc tế theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự.

Việc anh Dũng cố tình cắt đứt liên lạc không thể ngăn cản việc Tòa án tuyên bản án ly hôn và phân chia tài sản. Do thửa đất 100m² nằm tại Quảng Ninh, Tòa án Việt Nam có toàn quyền tài xế xét xử và tuyên chị Mai được nhận nhà đất để nuôi con, đồng thời trích một phần giá trị quy thành tiền giao cho cơ quan thi hành án quản lý giúp anh Dũng.

4. Kết luận

Để xử lý vụ án ly hôn đơn phương có yếu tố nước ngoài một cách chuẩn xác, rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi, chị Mai dưới sự đồng hành của Luật sư cần thực hiện quy trình ba bước xử lý chuẩn mực:

Bước 1: Soạn hồ sơ khởi kiện và Thu thập chứng cứ xác nhận việc xuất cảnh: Luật sư hỗ trợ chị Mai hoàn thiện Đơn khởi kiện, Giấy Đăng ký kết hôn, Khai sinh của con, Sổ đỏ và xin Văn bản xác nhận của Cục Quản lý xuất nhập cảnh (Bộ Công an) về việc anh Dũng đã xuất cảnh ra nước ngoài và chưa có thông tin nhập cảnh trở lại.

Bước 2: Nộp đơn tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Thực hiện thủ tục thông báo niêm yết: Nộp hồ sơ ra Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh; đề nghị Tòa án làm văn bản xác minh địa chỉ thông qua thân nhân anh Dũng tại Việt Nam; nếu không có địa chỉ, tiến hành thủ tục đăng tin thông báo trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án và kênh truyền hình đối ngoại.

Bước 3: Tham gia phiên tòa xét xử vắng mặt bị đơn và Thi hành án: Luật sư đại diện bảo vệ quyền lợi cho chị Mai tại phiên tòa, chứng minh công sức đóng góp để yêu cầu Tòa án giao chị Mai trực tiếp nuôi con và nhận toàn bộ thửa đất (thanh toán lại một phần giá trị tiền cho anh Dũng qua Thi hành án), chính thức chấm dứt quan hệ hôn nhân.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!

Ân Quang – 10/08/2026

Nguồn: Bộ luật Dân sự 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

Zalo tư vấn pháp luật MIỄN PHÍ: https://zalo.me/0903208938