NGƯỜI ĐANG CHẤP HÀNH ÁN TÙ CÓ ĐƯỢC LẬP DI CHÚC KHÔNG? THỦ TỤC CÔNG CHỨNG TRONG TRẠI GIAM THỰC HIỆN THẾ NÀO?

1. Tình huống pháp lý

Tháng 08/2026, anh Bằng (trú tại TP. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh) đến Luật Bắc Dương xin tư vấn cho hoàn cảnh của gia đình mình. Bố anh Bằng là ông Đức (62 tuổi) hiện đang chấp hành án phạt tù tại Trại giam Tịnh Bố. Ông Đức đứng tên sở hữu hợp pháp một thửa đất rộng 200m² tại Quảng Ninh (di sản riêng do ông được thừa kế từ ông bà nội). Gần đây, do sức khỏe biến chuyển xấu vì bệnh lý nền, ông Đức có nguyện vọng lập Di chúc để lại toàn bộ quyền sử dụng thửa đất này cho anh Bằng để tránh phát sinh tranh chấp giữa các con sau khi ông qua đời.

Anh Bằng thắc mắc liệu một người đang bị tước quyền công dân hoặc đang chấp hành án phạt tù có bị hạn chế quyền lập di chúc hay không. Đồng thời, anh Bằng muốn biết quy trình mời Công chứng viên vào trực tiếp trong Trại giam để lập di chúc công chứng cần những điều kiện gì, và trường hợp ông Đức yếu tay không tự viết chữ được thì việc lập di chúc sẽ được giải quyết ra sao.

2. Quy định pháp luật

Lập di chúc là hành vi pháp lý đơn phương thể hiện ý chí cá nhân nhằm chuyển tài sản cho người khác sau khi chết. Việc công chứng di chúc cho người đang chấp hành án phạt tù được điều chỉnh chặt chẽ bởi Bộ luật Dân sự 2015, Luật Công chứng 2014 và Luật Thi hành án hình sự.

Đối với quyền lập di chúc của người đang chấp hành án phạt tù, căn cứ Điều 624, Điều 625 và Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự bình thường đều có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình. Theo đó, pháp luật hiện hành không có bất kỳ quy định nào cấm hoặc hạn chế quyền lập di chúc đối với người đang chấp hành án phạt tù, bởi đây là quyền tài sản dân sự cá nhân không bị tước bỏ theo bản án hình sự. Đồng thời, điều kiện cốt lõi để di chúc của người đang ở tù có hiệu lực pháp lý là người lập di chúc phải hoàn toàn minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc, không bị đe dọa, cưỡng ép hoặc lừa dối. Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và hình thức di chúc phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật.

Đối với thẩm quyền và quy trình công chứng di chúc ngoài trụ sở tại Trại giam, căn cứ Điều 44 và Điều 56 Luật Công chứng 2014, Công chứng viên được phép thực hiện việc công chứng ngoài trụ sở đối với người đang bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù. Theo đó, người thụ hưởng di chúc hoặc đại diện gia đình nộp Đơn xin công chứng ngoài trụ sở kèm theo hồ sơ chứng minh quyền sở hữu tài sản (Sổ đỏ) và giấy tờ nhân thân của người lập di chúc đến Phòng Công chứng hoặc Văn phòng Công chứng. Văn phòng Công chứng sẽ phát hành văn bản liên hệ gửi Ban Giám thị Trại giam đề nghị xếp lịch làm việc trực tiếp với phạm nhân theo quy định của Luật Thi hành án hình sự. Sau đó Công chứng viên trực tiếp vào trại giam, kiểm tra năng lực nhận thức của người lập di chúc, lắng nghe ý nguyện và chứng nhận bản di chúc trước sự chứng kiến của cán bộ trại giam.

Đối với hình thức của di chúc công chứng khi người lập di chúc không thể tự viết hoặc tự ký tên, căn cứ Điều 48 và Điều 56 Luật Công chứng 2014, trường hợp người lập di chúc không tự viết được thì có thể nhờ Công chứng viên ghi chép lại hoặc tự đánh máy dự thảo. Cụ thể hơn, Công chứng viên phải đọc lại toàn bộ nội dung di chúc cho người lập di chúc nghe và xác nhận sự chính xác của từng điều khoản. Trường hợp người lập di chúc do bệnh nặng hoặc sức khỏe yếu không thể tự ký tên vào bản di chúc thì phải thực hiện việc điểm chỉ (lăn tay) lên văn bản công chứng. Trường hợp người lập di chúc không đọc được, không nghe được hoặc không ký, không điểm chỉ được thì bắt buộc phải có ít nhất 02 người làm chứng hợp pháp tham gia vào quá trình lập di chúc công chứng.

3. Đánh giá

Dưới góc nhìn pháp lý, trường hợp của ông Đức hoàn toàn đủ điều kiện pháp lý để lập Di chúc công chứng hợp pháp ngay trong trại giam. Việc lập di chúc công chứng là giải pháp tối ưu nhất để bảo đảm tính pháp lý tuyệt đối cho nguyện vọng của ông Đức, loại bỏ nguy cơ di chúc bị vô hiệu hoặc bị tranh chấp giữa các thừa kế sau này.

Rào cản lớn nhất trong thủ tục này là sự chủ động về mặt thời gian và sức khỏe nhận thức của ông Đức. Nếu gia đình chần chừ dẫn đến việc ông Đức rơi vào trạng thái hôn mê hoặc mất khả năng nhận thức, Tòa án hoặc Công chứng viên sẽ không thể ghi nhận ý chí lập di chúc.

4. Kết luận

Để thực hiện thủ tục lập di chúc công chứng trong trại giam một cách nhanh chóng, đúng quy trình và bảo vệ trọn vẹn di sản, anh Bằng dưới sự hướng dẫn của Luật sư cần triển khai các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị Hồ sơ Di chúc và Xin phép Ban Giám thị Trại giam: Luật sư hỗ trợ anh Bằng chuẩn bị Đơn xin công chứng ngoài trụ sở, dự thảo Di chúc theo đúng nguyện vọng của ông Đức, bản sao Sổ đỏ gốc, Trích lục khai sinh của các con và nộp văn bản đề nghị làm việc gửi Ban Giám thị Trại giam Tịnh Bố.

Bước 2: Phối hợp cùng Công chứng viên vào Trại giam thực hiện Công chứng Di chúc: Công chứng viên cùng Luật sư trực tiếp vào gặp ông Đức trong trại giam; Công chứng viên tiến hành xác minh sự minh mẫn, đọc lại nội dung di chúc cho ông Đức nghe và hướng dẫn ông Đức điểm chỉ/ký tên vào bản di chúc công chứng trước sự chứng kiến của đại diện Trại giam.

Bước 3: Lưu trữ và Giao bản gốc Di chúc công chứng cho người thụ hưởng: Bản gốc Di chúc công chứng sẽ được lưu trữ tại Tổ chức hành nghề công chứng và giao cho anh Bằng giữ 01 bản chính. Sau khi sự kiện thừa kế mở ra (ông Đức qua đời), anh Bằng chỉ cần mang Di chúc công chứng và Sổ đỏ gốc đến Văn phòng Đăng ký đất đai để làm thủ tục khai nhận di sản và sang tên Sổ đỏ nhanh chóng, hợp pháp.

Trên đây là tư vấn pháp lý mà Luật Bắc Dương tổng hợp và cập nhật. Chân thành cảm ơn Quý độc giả đã quan tâm theo dõi!

Ân Quang – 11/08/2026

Nguồn: Bộ luật Dân sự 2015, Luật Đất đai 2024 cùng các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

Zalo tư vấn pháp luật MIỄN PHÍ: https://zalo.me/0903208938